تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ لَوْ أَرادُوا الْخُرُوجَ لَأَعَدُّوا لَهُ عُدَّةً وَ لکِنْ کَرِهَ اللَّهُ انْبِعاثَهُمْ فَثَبَّطَهُمْ وَ قِيلَ اقْعُدُوا مَعَ الْقاعِدِينَ (46) لَوْ خَرَجُوا فِيکُمْ ما زادُوکُمْ إِلاَّ خَبالاً وَ لَأَوْضَعُوا خِلالَکُمْ يَبْغُونَکُمُ الْفِتْنَةَ وَ فِيکُمْ سَمَّاعُونَ لَهُمْ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ (47) لَقَدِ ابْتَغَوُا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ وَ قَلَّبُوا لَکَ الْأُمُورَ حَتَّى جاءَ الْحَقُّ وَ ظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ وَ هُمْ کارِهُونَ (48)
جلد 2 صفحه 587
ترجمه
و اگر خواسته بودند بيرون آمدن را هر آينه آماده ميکردند براى آن ساز و برگى را ولى ناخوش داشت خدا برانگيزاندنشان را پس بازداشت آنها را و گفته شد بنشينيد با نشستگان
و اگر بيرون آمده بودند در ميان شما زياد نمى‌نمودند بر شما مگر فساد را و هر آينه شتافته بودند ميان شما که بجويند براى شما آشوب را و در ميان شما شنوندگانند مر ايشانرا و خدا دانا است بستمکاران
بتحقيق جستند آشوب را از پيش و برگرداندند براى تو کارها را تا آنکه آمد آنچه حق بود و آشکار شد امر خدا با آنکه آنها بودند کراهت دارندگان.
تفسير
خداوند پيغمبر خود را از حال منافقين و شکّاکين مذکوره در آيات سابقه مطلّع فرمود باين تقريب که آنها عازم جهاد نبودند و اينکه متعذر ميشدند بعدم استطاعت و نداشتن زاد و توشه و اسلحه جنگ و امثال اينها بى‌وجه بود چون کسيکه عازم سفرى باشد قبل از وقت تهيّه آنرا مى‌بيند و خداوند هم نمى‌خواست آنها با مسلمانان حقيقى باشند و حرکت کنند چون از باطن آنها آگاه بود که اگر حرکت کنند بچه قصد خواهد بود لذا توفيق جهاد بآنها نداد و رعب و کسالت را بر آنان مسلّط و خذلان خود را نصيب آنها کرد و پيغمبر اکرم را مجاز در اذن فرمود و آنحضرت رخصت قعود بآنها داد که مانند زنان و کودکان در خانه بنشينند و از فوائد دنيوى و اخروى جهاد محروم باشند چون اگر آنها در بين مسلمانان بودند و با ايشان حرکت ميکردند ثمرى براى مسلمانان نداشت جز فتنه و فساد و اختلال و از وجود آنها چيزى بر شوکت اسلام افزوده نميشد و يکى از ضررهاى وجودشان اين بود که سعى مينمودند در ميان مسلمانان ايجاد اختلاف و فتنه و آشوب و رعب و خوف نمايند و ايشانرا از يکديگر بد گمان کنند و در ميان مسلمانان هم اشخاصى بودند که با آنها روابط رفاقتى يا قرابتى داشتند ناچار اسرار مسلمانان را براى آنها کشف و نقل مينمودند يا آنکه در ميان مسلمانان اشخاص ساده لوح و زود باورى بودند که سخنان آنها را قبول مينمودند و بر هر تقدير مراد اشخاص ضعيف الايمان و- ضعيف العقلند که در جمعيّت‌ها نوعا وجود دارند و خداوند از باطن آن قوم ستمکار بر خود و بر غير آگاه است و پيغمبر خود و مسلمانان را آگاه ميفرمايد که از تخلّف آنها ملول نباشند و اين منافقين تازه باين خيال‌ها نيفتاده بودند بکرّات و مرّات در جنگها عقب‌نشينى و فرار نمودند و اسباب شکست و تزلزل مسلمانان شدند و دائم مشغول فتنه
جلد 2 صفحه 588
و فساد و نمّامى بودند و بانواع حيل و مکائد تشبّث مينمودند که اسلام را از بين ببرند و پيغمبر (ص) و امير المؤمنين (ع) را بکشند و خداوند تمام تدابير و مکرهاى آنها را باطل فرمود تا دين اسلام منتشر شد و وعده نصرت حق بانجاز رسيد و اوامر الهيّه مجرى و غالب و آشکار گرديد و دماغ آنها بخاک ماليده شد و در اين آيات دلالت واضحه است که اذن پيغمبر (ص) داراى مصلحت تامّه بوده و بر طبق نظريّه حقير ترک اولى هم نبوده چنانچه بيان شد.