تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ ائْذَنْ لِي وَ لا تَفْتِنِّي أَلا فِي الْفِتْنَةِ سَقَطُوا وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْکافِرِينَ (49) إِنْ تُصِبْکَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَ إِنْ تُصِبْکَ مُصِيبَةٌ يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنا أَمْرَنا مِنْ قَبْلُ وَ يَتَوَلَّوْا وَ هُمْ فَرِحُونَ (50) قُلْ لَنْ يُصِيبَنا إِلاَّ ما کَتَبَ اللَّهُ لَنا هُوَ مَوْلانا وَ عَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَکَّلِ الْمُؤْمِنُونَ (51) قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنا إِلاَّ إِحْدَى الْحُسْنَيَيْنِ وَ نَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِکُمْ أَنْ يُصِيبَکُمُ اللَّهُ بِعَذابٍ مِنْ عِنْدِهِ أَوْ بِأَيْدِينا فَتَرَبَّصُوا إِنَّا مَعَکُمْ مُتَرَبِّصُونَ (52)
ترجمه
و بعضى از آنها کسى است که ميگويد اذن ده بمن و در فتنه مينداز مرا اگاه باش در فتنه افتادند و همانا دوزخ هر آينه احاطه دارد بکافران
اگر برسد تو را خيرى بد آيد آنها را و اگر برسد تو را بلائى ميگويند بتحقيق گرفتيم صلاح کار خودمان را از پيش و برگردند با آنکه آنها شادانند
بگو نميرسد ما را مگر آنچه نوشت خدا براى ما او است اختياردار ما و بر خدا پس بايد توکّل کنند گروندگان
بگو آيا انتظار ميبريد بما مگر يکى از دو خوبى را و ما انتظار ميبريم بشما آنرا که برساند شما را خدا بعذابى از نزد خود يا بدست‌هاى ما پس انتظار بريد که ما با شما منتظرانيم.
تفسير
قمى ره فرموده نازل شد در باره جدّ بن قيس وقتى پيغمبر (ص) باو فرمود با ما نمى‌آئى در اين سفر بجهاد شايد از زنان سفيد رومى بهره‌مند شوى او عرض کرد بخدا همه اقوام من ميدانند که هيچکس بيشتر از من زن دوست نيست ميترسم اگر با شما بيايم وقتى زنان سفيد روم را به بينم نتوانم صبر کنم پس مرا بفتنه مينداز و اذن بده در وطن بمانم و بپاره از قوم خود دستور داد که هوا گرم است حرکت نکنيد پس پسرش گفت به پيغمبر آن جواب را ميدهى و بقومت اين دستور را منتظر باش که آيه در شأن تو نازل شود که مردم تا روز قيامت بخوانند و چنان شد و جد بن قيس گفت محمد خيال ميکند جنگ با روم هم مثل ساير جنگها است يکنفر از اين جماعت بوطن بر نخواهند گشت و
جلد 2 صفحه 589
بعضى گفته‌اند مراد آنستکه رخصت ده مرا در اقامت چون متمکن از سفر نيستم و اگر اجازه ندهى ناچار مخالفت ميکنم و در معصيت مى‌افتم و بنظر حقير محتمل است مراد آن باشد که در اين سفر جز بلا و محنت چيزى نيست اذن بده بمانم تا در بلا نينداخته باشى مرا در هر حال کفرى است که از گوينده‌اش صادر شده و خداوند از آن جواب داده است که آنها در فتنه افتادند بمخالفت امر پيغمبر و ظهور نفاق و عذر غير موجّه دروغ و علامت وقوع آنها در وسط بلا و معصيت و خذلان آنستکه اثرى از خير و برکت و سعادت در اطراف وجود آنها پيدا نمى‌شود و گناه بر آنها احاطه نموده لذا جهنم هم در قيامت بر آنها احاطه خواهد نمود و اين جماعت علاوه بر آنکه مساعد نيستند معاندند چون از حالشان ظاهر ميشود که اگر در جنگ مسلمانان غالب شوند بدشان مى‌آيد و اگر مغلوب شوند خوشحال ميشوند و مى‌گويند ما از اول تکليف خودمان را فهميديم که بايد از اين جنگ کناره کرد لذا تخلف نموديم و با مسرّت از مسلمانان کناره کرده بمنازل خود ميروند و قمى ره از امام باقر (ع) نقل نموده که مراد از حسنه غنيمت و عافيت است و مراد از مصيبت بلاء و شدّت است و ظاهرا بيان فرد واضح شده است و الّا حسنه شامل است هر پيش آمد خيرى را و مصيبت شامل است هر پيش آمد شرّى را که موجب کدورت و ملالت شود و در جواب آنها بايد گفت و معتقد شد که ما تمام امور را از خير و شر بتقدير الهى ميدانيم ناصر و معين و اختياردار و نگهدار ما خدا است حق مؤمن آنستکه اميد و توکل او فقط بخدا باشد و جز رضاى او نخواهد و نه پسندد علاوه بر آنکه ما اگر مغلوب شويم شهيد ميشويم و زنده ميمانيم با نام نيک و نعمت ابدى و اگر غالب شويم فائز ميشويم بغنيمت و عزت پس در هر حال يکى از دو خير و خوبى بما واصل خواهد شد و شما بايد منتظر يکى از آندو باشيد براى ما و ما منتظريم براى شما يکى از دو پيش آمد بد را و آن يا عذاب الهى است در دنيا مانند صاعقه و خسف و غرق بيد قدرت او يا قتل و اسارت و ذلّت است بدست ما به امر أو پس شما منتظر عاقبت امر ما باشيد چنانچه ما هم منتظر عاقبت کار شمائيم در نهج البلاغه است و در کافى از امير المؤمنين (ع) نقل نموده که مرد مسلمان برى از خيانت آنستکه منتظر يکى از دو خوبى باشد که يا داعى الهى را اجابت نمايد و آنچه نزد خدا است خير است براى او و يا روزى خدا باو برسد و با اهل و عيال خود زندگانى کند و دين خود را حفظ نمايد و اين کافى است براى او و در کافى از امام باقر (ع) نقل نموده که آن دو خوبى يا
جلد 2 صفحه 590
مرگ است در طاعت خدا يا ادراک ظهور امام زمان رزقنا اللّه تعالى انشاء.