تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا ما آتاهُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ قالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ سَيُؤْتِينَا اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ رَسُولُهُ إِنَّا إِلَى اللَّهِ راغِبُونَ (59)
وَ لَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا ما آتاهُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ: و اگر اين منافقان طالبان صدقات و طاعنان، راضى و خشنود باشند آنچه را که عطا فرمايد ايشان را خداى تعالى و پيغمبر مکرم او. وَ قالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ: به صدق تمام و اعتقاد صحيح ثابت جازم، کافى است ما را فضل الهى، يا کفايت کند ما را حق تعالى. سَيُؤْتِينَا اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ: زود باشد که عطا فرمايد خدا ما را از فضل خود صدقه يا غنيمتى ديگر. وَ رَسُولُهُ: و پيغمبر او نيز مرحمت فرمايد ما را بيشتر از اينکه حالا عطا نموده. إِنَّا إِلَى اللَّهِ راغِبُونَ: بتحقيق ما به حق تعالى رغبت‌کنندگان و اميد دارندگانيم که از فضل نامتناهى خود ما را غنى گرداند از مردم. يا ما راغب هستيم به حق تعالى در آنچه عطا فرمايد از ثواب و دفع نمايد از عذاب.
حاصل آيه شريفه آنکه: اگر اين مراتب اربعه را دارا شوند (جواب شرط محذوف و تقدير آنکه لکان خيرا لهم) هر آينه بهتر باشد براى ايشان، زيرا رضاى به قسمت، سبب بهجت؛ و جزع در آن، موجب محنت است. ابراهيم ادهم گويد: هر که به مقادير حق خرسند شد، از غم و ملال بازرست.
تبصره- آيه شريفه دال است بر آنکه هر که طلب دنيا نمايد مؤول شود امر او در ديانت به نفاق. و اما کسى که طلب دنيا نمايد به قدر بلغه، و غرضش وصول به
ج5، ص 127
مصالع دينى باشد، هر آينه در طريق حق باشد و اصل در اين باب رضا به قضاى الهى است و آيه بيان مراتب آن را فرمايد:
اول- رضاى به عطاى خدا و رسول به سبب علم به اينکه حق تعالى حکيم است، يعنى آنچه فرمايد بر وفق حکمت و مصلحت باشد.
دوم مرتبه- ظهور آثار رضا بر لسانش که گويد «حَسْبُنَا اللَّهُ» خداى تعالى ما را کافى و کفايت فرمايد امر ما را و به سبب رضا به قضاى سبحانى بتحقيق فائز شديم به اين مرتبه عظيمه در عبوديت.
مرتبه سوم- آنکه به فقدان درجه عاليه، مرتبه نازله آن را دارا باشند که «سَيُؤْتِينَا اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ» زود باشد حق تعالى ما را عطا فرمايد از فضل نامتناهى خود يا در دنيا يا در آخرت.
مرتبه چهارم- «إِنَّا إِلَى اللَّهِ راغِبُونَ» ما طلب نمى‌کنيم از ايمان و طاعت، اخذ اموال و وصول به مناصب دنيا را، بلکه مراد ما سعادت آخرت خواهد بود.
تتمه- رازى نقل نموده که حضرت عيسى عليه السّلام گذشت بر قومى که ذکر الهى مى‌نمودند، فرمود: چه چيز شما را وادار نموده؟ گفتند: رغبت در ثواب الهى. فرمود: مصاب باشيد. به گروهى ديگر عبور، و پرسيد: چه چيز شما را وادار نموده؟ گفتند: خوف عقاب سبحانى. به جماعت سوم گذشت، گفتند: ما ذکر الهى نمائيم نه به جهت خوف عقاب و طمع در ثواب، بلکه براى اظهار ذلت عبوديت و عزت ربوبيت و تشريف قلب به معرفت الهى و تکريم لسان به ذکر صفات سبحانى. حضرت فرمود: شما هستيد محقوق محققون. و نظير اين فرمايش از ائمه هدى عليهم السلام مروى است.