تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ مِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ وَ يَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَکُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ يُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِينَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ الَّذِينَ يُؤْذُونَ رَسُولَ اللَّهِ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ (61)
جلد 2 صفحه 594
ترجمه
و بعضى از آنها کسانى هستند که اذيت ميکنند پيغمبر را و ميگويند او زود باور است بگو زود باور خوبى است براى شما ميگرود بخدا و تصديق ميکند اهل ايمان را و رحمت است براى آنانکه ايمان آوردند از شما و آنانکه اذيت ميکنند پيغمبر خدا را براى آنها عذابى است دردناک.
تفسير
قمى ره فرموده عبد اللّه بن نفيل مرد منافقى بود مى‌آمد مقابل پيغمبر (ص) مى‌نشست و فرمايشات آنحضرت را مى‌شنيد و براى منافقان نقل مينمود و نمّامى ميکرد پس جبرئيل نازل شد و پيغمبر (ص) را از حال او آگاه فرمود و بعضى از اوصاف او را براى آنحضرت بيان کرد که کاملا شناخته شود باين تقريب که مردى است سياه رو و موى سرش زياد است و باد و چشم گشاده تيز نظر ميکند و شيطان با زبان او سخن ميگويد و پيغمبر (ص) او را احضار فرمود و ما وقع را براى او بيان فرمود و او منکر شد و قسم ياد کرد که اين کار را نکرده است و آنحضرت فرمود قبول کردم از تو برخيز و برو پس او رفت نزد رفقايش و گفت محمّد زود باور و ساده لوح است خدا باو خبر داد که من نمّامى نمودم و اخبار او را بشما رساندم قبول کرد منهم گفتم نکردم قبول کرد پس اين آيه نازل شد که دلالت دارد بر آنکه تصديق ميکند آنحضرت خدا را تصديق واقعى و تصديق ميفرمايد اهل ايمان ظاهرى را تصديق ظاهرى به اين معنى که مى‌پذيرد عذر آنها را ظاهرا اگر چه ميداند نفاقشان را باطنا و عياشى ره از امام صادق (ع) نقل نموده که مراد آنست که تصديق ميکند آنحضرت خدا را و تصديق ميکند اهل ايمان را براى کمال رافت و رحمت او باهل ايمان حقير عرض مى‌کنم اذن بضمّتين بمعنى گوش و کنايه از زود باور است چون کار گوش شنيدن است مقصودشان اين است که هر چه بگويند مى‌شنود و قبول ميکند چون قوّه تشخيص صحّت و سقم مطالب را ندارد مانند گوش و جاسوس را هم بهمين ملاحظه عين ميگويند چون کارش ديدن است مانند چشم خداوند ميفرمايد در جواب کسانيکه اين نسبت را بتو مى‌دهند بگو او زود باورى که قوّه مميزه نداشته باشد نيست زود باورى است که براى خير و نفع شما زود باور شده ايمان و تصديق دارد بخدا قلبا و ايمان و تصديق دارد بر نفع اهل ايمان لسانا و باين جهت ايمان اول متعدى ببا شده و دوم بلام چون وجود او رحمت است براى اهل ايمان اگر چه ايمان ظاهرى باشد لذا کشف سرّ آنها را نميکند و عذر
جلد 2 صفحه 595
آنها را مى‌پذيرد و با آنها مدارا و ملاطفت و مهربانى ميکند و درشتى و غلظت نمى‌فرمايد تا بتدريج جاذب قلوب آنها شود و از ايمان ظاهرى بواقعى نائل شوند ولى آنها هم بايد از عذاب خدا بترسند و آن وجود مبارک را که مظهر رحمت و رأفت الهى است اذيت و آزار ننمايند و از اين حسن سلوک سوء استفاده نکنند.