تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
يَحْذَرُ الْمُنافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِما فِي قُلُوبِهِمْ قُلِ اسْتَهْزِؤُا إِنَّ اللَّهَ مُخْرِجٌ ما تَحْذَرُونَ (64) وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّما کُنَّا نَخُوضُ وَ نَلْعَبُ قُلْ أَ بِاللَّهِ وَ آياتِهِ وَ رَسُولِهِ کُنْتُمْ تَسْتَهْزِؤُنَ (65)
ترجمه
ميترسند منافقان که نازل شود بر آنها سوره که آگاه کند ايشانرا بآنچه در دلهاى آنها است بگو استهزاء کنيد همانا خداوند ظاهر کننده چيزى است که ميترسيد
جلد 2 صفحه 596
و اگر بپرسى از ايشان هر آينه ميگويند جز اين نيست که بوديم صحبت ميکرديم و بازى مينموديم بگو آيا بخدا و آيتهاى او و پيغمبرش باشيد که استهزاء مينمائيد.
تفسير
قمى ره فرموده بعضى از منافقان وقتى پيغمبر (ص) بجانب تبوک حرکت فرمود با خودشان صحبت نمودند که محمد تصور نمود جنگ با روم هم مانند اين جنگها است يکنفر از آنها برنمى‌گردد و بعضى از آنها بطور استهزاء گفتند ميترسم که خدا محمد را از گفتار و باطن ما خبردار کند و قرآنى در اين باب بر او نازل شود که مردم بخوانند و پيغمبر (ص) عمّار بن ياسر را از حال آنها آگاه و مأمور بمعاودت نزد آنها نمود و او نزد آنها آمد و سؤال نمود آنها گفتند ما سخنى نگفتيم صحبتى بر سبيل شوخى و بازى بود پس اين آيه نازل شد و در مجمع از امام باقر (ع) نقل نموده که نازل شد در باره دوازده نفر از منافقان که با مشورت يکديگر عازم بقتل پيغمبر (ص) شده بودند در مراجعت از تبوک و با خود گفتند اگر ملتفت شد ميگوئيم ما مشغول گردش و بازى بوديم و اگر متوجه نشد کار خودمان را انجام ميدهيم و در گردنه کوهى توقف نمودند پس جبرئيل نازل شد و آنحضرت را مطلع فرمود و حذيفه مأمور شد که آنها را طرد نمايد و چون مراجعت نمود پيغمبر (ص) از او سؤال نمود که شناختى از آن جماعت کسى را عرض کرد خير و آنحضرت يک يک آنها را معرفى نمود تا دوازده نفر تمام شد پس حذيفه عرض کرد ما نرويم آنها را بکشيم حضرت فرمود خوش ندارم که عرب بگويند چون بر اصحابش مسلّط شد آنها را کشت و هشت نفر آنها از قريش بودند و چهار نفر از عرب و در جوامع نقل نموده که آنها لثام بسته بودند و گفته‌اند قصد داشتند تنگ راحله پيغمبر (ص) را قطع نمايند و باو آسيبى برسانند و ضمير در عليهم و تنبّئهم محتمل است راجع به پيغمبر (ص) و مسلمانان باشد و محتمل است راجع بمنافقان باشد و بنابر اين نزول بر آنها باعتبار آنستکه بر ضرر آنها است چون کشف سرّ و اتمام حجّت بر آنها ميشود و خبر ميدهد آن سوره و قرآن نازل آنها را از باطنشان و امر باستهزاء براى تهديد و وعيد است و مراد از خروج چيزيکه ميترسند از آن ظهور کفر باطنى آنها است و مراد از خوض فرو رفتن در صحبت يا کار است و لعب شوخى و بازى است و محتمل است اين دوازده نفر همان اشخاصى باشند که آن کفريات را گفتند و بنابر اين تعارضى بين دو شأن نزول که ذکر شد نيست و محتمل است شأن نزول
جلد 2 صفحه 597
اول راجع بهر دو آيه و دوم راجع بآيه دوم باشد و اللّه اعلم ..