اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يَحذَرُ المُنافِقُون‌َ أَن تُنَزَّل‌َ عَلَيهِم سُورَةٌ تُنَبِّئُهُم بِما فِي قُلُوبِهِم قُل‌ِ استَهزِؤُا إِن‌َّ اللّه‌َ مُخرِج‌ٌ ما تَحذَرُون‌َ (64)
بترسند منافقون اينکه نازل شود در حق آنها بر آنها سوره‌اي که خبر دهد آنها را بآنچه در قلوب آنها است بگو بآنها استهزاء کنيد محققا خداوند ظاهر و خارج ميکند آنچه را که ميترسيديد.
اينکه آيه بضميمه دو آيه بعد اخبار بسياري داريم که در شأن منافقين که قصد قتل حضرت را داشتند در مراجعه از غزوه تبوک، عياشي از جابر جعفي، طبرسي، علي بن ابراهيم، إبن کيسان، إبن الجارود، برهان تماما از حضرت باقر عليه السّلام روايت کرده‌اند که اينکه آيات در مورد عدوّي اللّه و العترة معهما که دوازده نفر بودند که در عقبه کمين کرده بودند در موقع مراجعت حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم از غزوه تبوک که آن حضرت را بقتل رسانند و گفتند اگر حضرت متفطن نشد که بمقصد خود نائل شده‌ايم و او را بقتل رسانيده‌ايم و اگر متفطن شد و نتوانستيم او را بکشيم مي‌گوييم ما قصدمان مزاح و شوخي و ملعبه بود قصد جدّي نداشتيم و حضرت
جلد 8 - صفحه 256
در آن موقع بر ناقه سوار بود و عمار مهار ناقه را داشت و حذيفه در عقب ناقه بود و او را ميراند جبرئيل نازل شد و حضرت را خبر داد حضرت حذيفه را امر فرمود برود آنها را رد کند حذيفه رفت و آنها را متفرق نمود حضرت از او پرسيد که آنها را شناختي عرض کرد نشناختم حضرت يک يک آنها را باسم معرفي فرمود اول و دوم و ده نفر از اتباع آن دو، عمار عرض کرد يا رسول اللّه اجازه فرما برويم آنها را بقتل رسانيم حضرت فرمود کراهت دارم که بگويند عرب که پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم بعد از اينکه ظفر پيدا کرد اقدام در قتل اصحاب خود نمود
(اکره ان تقول العرب لما ظفر باصحابه اقبل بقتلهم)
و بقيه شرح اينکه واقعه در شرح آيات بيان ميشود انشاء اللّه تعالي.
يَحذَرُ المُنافِقُون‌َ منافق که معتقد نيست ترسي ندارد و از اينکه خدا خبر برسول دهد نه معتقد بخدا است و نه برسول لذا مفاد آيه بعضي گفتند که اينکه منافقين شاک بودند و احتمال صدق ميدادند و همين منشأ خوف آنها شده بود، و بعضي گفتند منسلخ از معناي خبري است و در مقام انشاء است يعني بايد بترسند و تحقيق کلام اينست که اينکه آيات در مقام تهديد است که جاي ترس است و مراد از منافقين همان دوازده نفرند که شيخين باشند که در خبر تارة بعدوّي اللّه تعبير فرموده و تارة بفلان و فلان و ده نفر همقطاران آنها.
أَن تُنَزَّل‌َ عَلَيهِم سُورَةٌ سوره به پيغمبر نازل ميشود نه بر آنها و مراد اينست که در مورد آنها نازل شود زيرا خداوند ستّار العيوب است لکن (چون که از حد بگذرد رسوا کند).
تُنَبِّئُهُم آن سوره آگاه کند و خبر دهد بِما فِي قُلُوبِهِم باطن آنها را ظاهر کند و نفاق آنها را کشف فرمايد و مسلمانها را از عداوت آنها آگاه نمايد قُل‌ِ استَهزِؤُا امر در مقام تهديد است يعني هر چه ميتوانيد و ميخواهيد
جلد 8 - صفحه 257
بدين اسلام و پيغمبر و مسلمين استهزاء و سخريه و متلک و ياوه‌گويي کنيد ان‌ّ اللّه محققا خداوند مخرج ظاهر ميفرمايد ما تَحذَرُون‌َ رسوا خواهيد شد و چيزي در پس پرده نميماند.
لطف حق با تو مداراها کند || چون که از حد بگذرد رسوا کند
امروز اگر نکرد دو روز دگر کند، چنانچه بعد از رحلت حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم نفاق و کفر و عناد و عداوت هر يک ظاهر شد بلکه در زمان خود حضرت که گفت آن ملعون (ان الرجل ليهجر) و از عجائب و غرائب است که دليل بر خلافت او را ميگويند که اوّلي در حال احتضار بسومي گفت بنويس وصيت نامه مرا که خليفه بعد از من پس بيهوش شد بعد از آني که بهوش آمد گفت بخوان خواند که خليفه بعد از من دومي است باسم گفت نرسيدي من ديگر بهوش نيايم گفت آري آيا در اينجا هزيان نيست و در مورد رسول هست ما تَحذَرُون‌َ که از آنچه ميترسيدند بسرشان آمد.