تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّما کُنَّا نَخُوضُ وَ نَلْعَبُ قُلْ أَ بِاللَّهِ وَ آياتِهِ وَ رَسُولِهِ کُنْتُمْ تَسْتَهْزِؤُنَ (65)
ج5، ص 135
شأن نزول- منهج- در غزوه تبوک «ذريعة بن ثابت» با جمعى از منافقان در پيش حضرت حرکت و با هم مى‌گفتند: ببينيد اين شخص را يعنى پيغمبر مى‌خواهد حصار شام را تصرف و در قصور ملوک مقام سازد. اين سخن به نور نبوت بر باطن حضرت ظاهر و به عمار ياسر امر فرمود که از اين جماعت استفسار کن چه مى‌گفتند. اگر انکار نمايند، بگو اينطور مى‌گفتند. عمار پيغام رسانيده، ايشان خدمت حضرت آمده، اعتذار نمودند که سخنى بر سبيل هزل و بازى و شوخى، چنانکه دأب رهگذران است مى‌گفتيم؛ آيه شريفه نازل شد:
وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ: و اگر سؤال کنى اى پيغمبر منافقين را که چه مى‌گفتند.
لَيَقُولُنَّ إِنَّما کُنَّا نَخُوضُ: هر آينه گويند جز اين نيست که بوديم ما همچه مسافران گفتگو مى‌کرديم نه بر طريق جد، بلکه بر طريق لهو. وَ نَلْعَبُ: و بازى مى‌کرديم و سخنان بى‌فايده مى‌گفتيم و مزاح و شوخى مى‌نموديم. بعد از آن بر سبيل توعيد و تهديد و الزام حجت بر ايشان فرمايد: قُلْ أَ بِاللَّهِ وَ آياتِهِ: بگو اى پيغمبر به اين ملعبين، آيا به مقام حضرت الهى و آيات فرقانى. وَ رَسُولِهِ: و رسول سبحانى. کُنْتُمْ تَسْتَهْزِؤُنَ: هستيد که استهزاء و سخريه مى‌کنيد.
تبصره- بنابر قاعده اشتراک در تکليف و اصل اينکه آيات قرآنى عبرت به عموم لفظ است نه بخصوص، سبب آيه شريفه توعيد و تهديد عظيم است نسبت به عموم مستهزئين به خدا و پيغمبر و آيات الهى، و تشديد غضب سبحانى بر ايشان؛ زيرا استهزاء دلالت بر استخفاف، و استخفاف هر يک از ثلاثه موجب کفر است، چه عمده در ايمان استعظام خدا و رسول و قرآن و مقدسات مذهبى باشد، و جمع بين استعظام و استخفاف محال است؛ پس بايد شخص انديشه نمايد و مراقب باشد در افعال و اقوال خود، مباد تراوشاتى صادر گردد تا موجب شود وقوع در ورطه سخط و غضب الهى، که فرار و خلاصى از آن نخواهد بود.
در عيون اخبار الرضا عليه السّلام- قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله انّى اخاف عليکم استخفافا بالدّين و بيع الحکم و قطيعة الرّحم و ان تتّخذوا القران مزامير، تقدّمون احدکم و ليس بافضلکم فى الدّين.
ج5، ص 136
فرمود رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله: بدرستى که من مى‌ترسم بر شما استخفاف به دين و تبديل دادن احکام الهى (يا رشوه در احکام) و قطع نمودن رحم و اينکه فراگيريد قرآن را مزامير يعنى با آلات مزامير ادا کنيد (چنانچه امروزه مشاهده شود) و مقدم داريد يکى از خود را و حال آنکه افضل از شما نباشد، يعنى اهليت تقدم و افضليت را نداشته باشد.