تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنْکَرِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَ يَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنافِقِينَ هُمُ الْفاسِقُونَ (67) وَعَدَ اللَّهُ الْمُنافِقِينَ وَ الْمُنافِقاتِ وَ الْکُفَّارَ نارَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها هِيَ حَسْبُهُمْ وَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ وَ لَهُمْ عَذابٌ مُقِيمٌ (68) کَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِکُمْ کانُوا أَشَدَّ مِنْکُمْ قُوَّةً وَ أَکْثَرَ أَمْوالاً وَ أَوْلاداً فَاسْتَمْتَعُوا بِخَلاقِهِمْ فَاسْتَمْتَعْتُمْ بِخَلاقِکُمْ کَمَا اسْتَمْتَعَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِکُمْ بِخَلاقِهِمْ وَ خُضْتُمْ کَالَّذِي خاضُوا أُولئِکَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ أُولئِکَ هُمُ الْخاسِرُونَ (69) أَ لَمْ يَأْتِهِمْ نَبَأُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ قَوْمِ نُوحٍ وَ عادٍ وَ ثَمُودَ وَ قَوْمِ إِبْراهِيمَ وَ أَصْحابِ مَدْيَنَ وَ الْمُؤْتَفِکاتِ أَتَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَما کانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَ لکِنْ کانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (70)
جلد 2 صفحه 598
ترجمه
مردان منافق و زنان منافقه بعضى از آنها از بعض ديگرند امر مى‌کنند بکار بد و نهى مى‌کنند از کار خوب و مى‌بندند دستهاشان را فراموش کردند خدا را پس فراموش کردشان همانا منافقان آنانند متمرّدان
وعده کرد خدا مردان منافق و زنان منافقه و کافران را آتش جهنم که جاودانيانند در آن آن کافى است آنها را و لعنت نمودشان خدا و براى آنها است عذابى جاى گير
مانند آنانکه بودند پيش از شما بودند شديدتر از شما بقوّت و بيشتر بمالها و فرزندان پس بهره‌مند شدند بنصيبشان پس بهره‌مند شديد بنصيبتان چنانچه بهره‌مند شدند پيشينيان شما بنصيبشان و ورود کرديد چنانچه ورود نمودند آنگروه ناچيز شد عملهاشان در دنيا و آخرت و آنگروه آنانند زيانکاران
آيا نيامد ايشان را خبر آنانکه بودند پيش از آنها مانند قوم نوح و عاد و ثمود و قوم ابراهيم و ياران مدين و آن زير و زبر شدگان که آمدند پيغمبران آنها با معجزات پس نبود خدا که ستم کند آنها را ولى بودند آنها که بخودهاشان ستم مى‌کردند.
تفسير
خداوند تکذيب فرموده قول منافقان را که بمسلمانان مى‌گفتند ما از شمائيم و تأکيد فرموده است قول خود را که فرمود و نيستند از شما در آيه و يحلفون باللّه انّهم لمنکم باين بيان که آنها فرقه جداگانه هستند و بعضى از جنس بعض ديگرند سنخيّت با مسلمانان ندارند بدليل آنکه امر ميکنند بکفر و معاصى و قبائح عقليه و نهى مى‌کنند از ايمان و اطاعت و مصالح عامّه و قبض يد دارند يعنى بخيل و ممسک و لئيمند و غافل از ذکر خدايند لذا خداوند هم آنها را از فضل و رحمت رحيميّه خود محروم فرموده در توحيد و عياشى ره از امير المؤمنين (ع) نقل نموده که يعنى فراموش نمودند خدا را در دار دنيا و اطاعت ننمودند از او پس فراموش نمود خدا آنها را در آخرت يعنى حاصل نشد براى آنها از ثواب او نصيبى پس گشتند فراموش شدگان از هر خير و عياشى ره از امام باقر (ع) نقل نموده که ترک کردند اطاعت خدا را پس ترک کرد خدا آنها را يعنى آنها را بحال خودشان واگذاشت چون عروض نسيان بر خدا محال است و براى مراعات ازدواج در کلام اين طور تعبير شده است و آنها کاملند در تمرد و بيرونند از دائره خير و خداوند بآنها و کفار ظاهرى وعده آتش جهنم داده و همان آتش بس است براى
جلد 2 صفحه 599
آنها از جهت عقاب و جزا ديگر احتياج بعذاب دنيوى ندارند و دور فرموده است آنها را از رحمت خود و خوار نموده است آنانرا در نظر مسلمان و کافر و از براى آنها عذابى است در دنيا و آخرت که بر سر آنها رحل اقامت افکنده و منفک نمى‌شود چون در دنيا هميشه متزلزل و متحيّر و از دو طرف رانده‌اند و در آخرت مخلّد در جهنمند و پس از اين خطاب بآنها فرموده ميفرمايد حال شما مانند طوائف سابقه بر شما است که بمراتب از شما اقوى بودند و اقوام و اولادشان بيشتر بود پس چندى از لذائذ دنيا بهره‌مند شدند شما هم بهره‌مند شديد مانند آنها و وارد شديد در معاصى مانند آنها که وارد شدند ولى اينها موّقت و مشوب بزحمت و کدورت بود و نتيجه براى آنها نداشت جز وزر و وبال و بالاخره همه را گذاردند و بحسرت رفتند و معذّب بعذاب ابد شدند و اگر عمل خيرى هم از آنها سر زده بود مانند اعمال شما باطل و بى‌ثمر شد چون با کفر و نفاق عملى قبول نميشود پس سرمايه عمر را از دست دادند و از اين تجارت جز خسارت نبردند و شما هم نخواهيد برد آيا بمنافقان و کفار نرسيده است اخبار طوائف سابقه بر آنها که از آن جمله قوم نوح بودند که بطوفان غرق شدند و قوم عاد که بباد صرصر هلاک شدند و قوم ثمود که بزلزله و صيحه آسمانى مردند و کسانيکه با حضرت ابراهيم (ع) طرف بودند مانند نمرود و لشکرش که بتوسط پشه بدرک واصل شدند و اهل مدين که قوم شعيب (ع) بودند و بآتش در زير ابر معذّب و نابود گشتند و اهل بلاد موءتفکه که قوم لوط بودند و مساکن آنها واژگون و زير و زبر گرديد چنانچه در کافى از امام صادق (ع) نقل نموده و مؤتفکات بمعنى منقلبات است تمام اينها انبياء عظامى بودند که آمدند از طرف خداوند براى هدايت و ارشاد اقوام و اهل زمان خودشان و آنها اطاعت ننمودند و باين بليّات مبتلا شدند پس اينها بايد بترسند از آنکه خداوند با آنها هم معامله اقوام سابقه را بنمايد و تصوّر نشود که خداوند العياذ باللّه در اين مواقع بکسى ظلم کرده است بلکه آنها خودشان ظلم نمودند بخودشان که تکذيب نمودند انبياء عظام را و اختيار کردند کفر و عصيان را با وجود بيّنه و برهان بر حق و مستحق عقوبت شدند.
جلد 2 صفحه 600