اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ لَم يَأتِهِم نَبَأُ الَّذِين‌َ مِن قَبلِهِم قَوم‌ِ نُوح‌ٍ وَ عادٍ وَ ثَمُودَ وَ قَوم‌ِ إِبراهِيم‌َ وَ أَصحاب‌ِ مَديَن‌َ وَ المُؤتَفِکات‌ِ أَتَتهُم رُسُلُهُم بِالبَيِّنات‌ِ فَما کان‌َ اللّه‌ُ لِيَظلِمَهُم وَ لکِن کانُوا أَنفُسَهُم يَظلِمُون‌َ (70)
آيا نيامد اينکه کفار و مشرکين و منافقين زمان پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم را خبر کفار و مشرکين امم سابقه را قوم نوح و عاد که قوم هود بودند و ثمود که قوم صالح بودند و قوم ابراهيم و اصحاب مدين که قوم شعيب بودند و مؤتفکات که خسف شدند آمد آنها را رسولان آنها با ادلّه و معجزات و حجج بالغه و تکذيب کردند و بعذابهاي سخت گرفتار شدند و خداوند بآنها ظلم نکرده آنها بخود ظلم کردند اينکه آيه شريفه تهديد سخت است بتمام کفار و مشرکين عالم که اثر تکذيب انبياء نزول عذاب شديد است چنانچه در امم سابقه بوده و در آيات بسيار اينکه نوع تهديدات را دارد يک جا ميفرمايد فَهَل يَنظُرُون‌َ إِلّا سُنَّت‌َ الأَوَّلِين‌َ فَلَن تَجِدَ لِسُنَّت‌ِ اللّه‌ِ تَبدِيلًا وَ لَن تَجِدَ لِسُنَّت‌ِ اللّه‌ِ تَحوِيلًا فاطر آيه 41- 43، جاي ديگر ميفرمايد سُنَّةَ مَن قَد أَرسَلنا قَبلَک‌َ مِن رُسُلِنا وَ لا تَجِدُ لِسُنَّتِنا تَحوِيلًا اسري آيه 79.
لذا در اينجا ميفرمايد أَ لَم يَأتِهِم نَبَأُ الَّذِين‌َ مِن قَبلِهِم مرجع ضمير يأتهم جمع کسانيست که تکذيب رسالت حضرت رسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم را کردند و ميکنند و مراد از الّذين من قبلهم تمام امم سابقه از زمان نوح [ع] تا عصر پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم قوم نوح که بغرق هلاک شدند و عاد که قوم حضرت هود [ع] بودند بريح صرصر هلاک شدند و ثمود قوم حضرت صالح [ع] به رجفه هلاک شدند و قوم ابراهيم گفتند مراد نمرود است که بيک پشه هلاک شد و اصحابش بنزول بلاء و زوال نعم لکن بعيد نيست که مراد قوم لوط باشند که در زمان ابراهيم [ع] و مأمور بامر او و تابع او بودند و مقتضاي ترتيب همين است چون لوط قبل از شعيب بود و قومش بالحجاره هلاک شدند و بانقلاب شهر وَ أَصحاب‌ِ مَديَن‌َ که قوم شعيب
جلد 8 - صفحه 266
بودند که بصاعقه هلاک شدند وَ المُؤتَفِکات‌ِ ظاهرا مراد کساني که بخسف يا بابابيل مثل اصحاب فيل و قارون و ساير بليات هلاک شدند لذا بلفظ جمع آورده يعني سرنگون شدند چنانچه ميفرمايد وَ المُؤتَفِکَةَ أَهوي نجم آيه 54 يعني زير و زبر شدند و مثل قريه عزير که ميفرمايد وَ المُؤتَفِکات‌ُ بِالخاطِئَةِ حاقة آيه 9 و مضايقه نداريم که شامل قوم لوط هم بشود که شهر آنها سرنگون گرديد.
أَتَتهُم رُسُلُهُم يعني پيغمبراني که خداوند بر آنها فرستاده بود بالبينات بيّنه دليل بر صدق است که معجزات ظاهرات و براهين واضحات و ادلّه محکمات آوردند و حجت را بر آنها تمام کردند و راه عذر را بر آنها سدّ نمودند چنانچه ميفرمايد وَ ما کُنّا مُعَذِّبِين‌َ حَتّي نَبعَث‌َ رَسُولًا اسري آيه 16.
فَما کان‌َ اللّه‌ُ لِيَظلِمَهُم چون ظلم قبيح است و محال است از خدا صادر شود إِن‌َّ اللّه‌َ لا يَظلِم‌ُ مِثقال‌َ ذَرَّةٍ نساء آيه 44، و يکي از اصول خمسه دين عدل است و گفتيم عدل سه معني دارد: ظلم نميکند، لغو از او صادر نميشود و اينکه دو معني از ضروريات دين است و نصوص قرآني بر او قائم است و منکر آن کافر است و فعل قبيح هم از او صادر نميشود و اينکه معني را اشاعره منکرند نه اينکه بگويند فعل قبيح ميکند بلکه منکر حسن و قبح هستند.
وَ لکِن کانُوا أَنفُسَهُم يَظلِمُون‌َ يعني يظلمون انفسهم بواسطه اختيار شرک و کفر و معاصي و خود را بسوء اختيار مستحق عذاب ميکنند.