اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَم تَقُولُون‌َ إِن‌َّ إِبراهِيم‌َ وَ إِسماعِيل‌َ وَ إِسحاق‌َ وَ يَعقُوب‌َ وَ الأَسباطَ کانُوا هُوداً أَو نَصاري قُل أَ أَنتُم أَعلَم‌ُ أَم‌ِ اللّه‌ُ وَ مَن أَظلَم‌ُ مِمَّن کَتَم‌َ شَهادَةً عِندَه‌ُ مِن‌َ اللّه‌ِ وَ مَا اللّه‌ُ بِغافِل‌ٍ عَمّا تَعمَلُون‌َ (140)
(و يا مي‌گوييد همانا ابراهيم و اسمعيل و اسحق و يعقوب و انبياء از اولاد يعقوب يهودي يا نصراني بودند! بگو آيا شما داناتريد يا خدا! و چه کسي ستمکارتر از آنست که شهادتي را که از خدا نزد اوست کتمان کند! و خداوند از آنچه ميکنيد غافل نيست) أَم تَقُولُون‌َ ام معادل همزه استفهام در آيه قبل است أَ تُحَاجُّونَنا فِي اللّه‌ِ و «او» براي ترديد بين گفتار دو طايفه است يعني يهود ميگفتند ابراهيم و پيغمبران بعد از او يهودي بودند و نصاري ميگفتند نصراني بودند، و اينکه گفتار از اينکه دو طايفه اگر مبني بر اينست که ابراهيم و انبياء بعد از او تابع شريعت موسي يا عيسي بوده‌اند کذب آن واضح است زيرا قبل از موسي و عيسي شريعت آنان تشريع نشده بود تا کسي تابع آن باشد و اگر مرادشان اينست که ابراهيم بر همان تشريعي بود که موسي و عيسي بر آن بودند يعني ابراهيم و انبياء بعد از او با موسي و انبياء بني اسرائيل بنا بر قول يهود بر يک شريعت بودند و همچنين بنا بر قول نصاري آنها با عيسي بر يک شريعت بودند، اينکه گفتار آنان نيز از جهاتي باطل است زيرا اولا اساس شريعت ابراهيم بر توحيد و يکتا پرستي بوده و اينکه تورات رايجي که فعلا نسبت بموسي ميدهند و ساير کتب عهد قديم و اينکه اناجيل رايجي که نسبت بمسيح ميدهند و ساير کتب عهد جديد مشحون از نسبت شرک و بت پرستي بانبياء بني اسرائيل از قبيل سليمان و غيره بلکه نسبت گوساله پرستيدن و درست
جلد 2 - صفحه 222
کردن گوساله بحضرت هارون و عهد جديد آن مشتمل بر شرک و نسبت الوهيت و بنوت بمسيح و مشتمل بر قول بتثليث است.
و ثانيا بنا بر قول يهود موسي صاحب شريعت و کتاب جديد و اولو العزم بوده و همچنين مسيح بنا بر قول نصاري و اينکه دعوي منافي با اولو العزمي است و اگر گفته شود همين نقض بمسلمين نيز وارد است که ميگويند ابراهيم و اسمعيل و يعقوب و اسباط بر اسلام بودند و طبق آيات قبل ابراهيم و يعقوب بفرزندان خود سفارش ميکنند که جز بر دين اسلام نميرند، جواب گوئيم اسلام يک معني عام‌ّ و جامعي است که تمام انبياء الهي از آدم تا خاتم بر آن بوده و بآن دعوت نموده‌اند و آن عبارت از يک رشته اعتقادات واقعي است از خدا شناسي و توحيد و عدل و نبوت و ولايت و معاد و از يک رشته احکام و سنن از نماز و روزه و زکاة و حج و جهاد و امر بمعروف و نهي از منکر و دستورات معاملات و معاشرات، و از يک رشته اصول اخلاق و دستورات اخلاقي، تنها بوسيله انبياء اولو العزم بعض از خصوصيات و جزئيات احکام طبق مصالح زمان و اشخاص تغييري نموده که از آن بنسخ تعبير ميشود و مراد از آيات قرآن که ميگويد انبياء بر دين اسلام بوده‌اند اينکه معني است نه معني اصطلاحي خاص آن که بوسيله پيغمبر اسلام صلّي اللّه عليه و آله و سلّم تشريع شده مانند آيه شريفه إِن‌َّ الدِّين‌َ عِندَ اللّه‌ِ الإِسلام‌ُ«1» و آيه‌‌من‌‌به وَ مَن يَبتَغ‌ِ غَيرَ الإِسلام‌ِ دِيناً فَلَن يُقبَل‌َ مِنه‌ُ«2» و بسياري از آيات ديگر.
قُل أَ أَنتُم أَعلَم‌ُ أَم‌ِ اللّه‌ُ اگر بگويند ما از خدا داناتريم که کفر محض و دروغ آشکار است و اگر بگويند خدا داناتر است پس بايد مدرکي از جانب خدا بر اينکه انبياء قبل از موسي بر مذهب يهود و يا بر مذهب نصاري بوده‌اند بياورند و چون چنين مدرکي حتي در کتب رائج خود ندارند بر انبياء دروغ بسته
1- سوره آل عمران آيه 17
2- سوره آل عمران آيه 79
جلد 2 - صفحه 223
و کتمان شهادت الهي را نموده‌اند که فرموده همه آنها بر اسلام بودند.
وَ مَن أَظلَم‌ُ مِمَّن کَتَم‌َ شَهادَةً عِندَه‌ُ مِن‌َ اللّه‌ِ اينکه شهادتي را که کتمان نمودند يا شهادت الهي است به اينکه ابراهيم و انبياء بعد از او بر اسلام بوده و سفارش و وصيت باين معني مينموده‌اند چنانچه در آيات قبل ذکر شد، و يا شهادت به اينکه ابراهيم و انبياء بعد از او و موسي و عيسي خبر به بعثت پيغمبر اسلام و اينکه او خاتم پيغمبران است داده چنانچه در آيات قبل ذکر شد و در کتب عهدين نيز مذکور است، و از اينکه آيه استفاده ميشود که کتمان شهادت بويژه در امر دين بزرگترين ظلم است هم نسبت بخود کتمان کننده که خود را مستحق عذاب ابدي ميکند و هم نسبت بدين و پيغمبران الهي که دين آنان را پايمال ميکند و هم نسبت بسايرين از متابعين خود که آنان را در ضلالت و گمراهي مي‌اندازد و از اينکه جهت يکي از معاصي کبيره بوده و آيات و اخبار بسيار در مذمّت آن وارد شده است.
وَ مَا اللّه‌ُ بِغافِل‌ٍ عَمّا تَعمَلُون‌َ غفلت عبارت از عدم توجّه است و سهو، خروج از قوه ذاکره، و نسيان، خروج از قوه حافظه ميباشد و لذا در مورد غفلت و سهو باندک توجه متذکر ميشويم ولي در مورد نسيان بسا کمال توجه ميشود و مطلب بنظر نمي‌آيد و اينکه عوارض از خواص بشر غير معصوم است لکن ذات اقدس حق تبارک و تعالي که علمش عين ذات او و غير متناهي است و احاطه بجميع موجودات دارد و عالم بجزئيات اعمال آنها از ظاهري و باطني ميباشد، از اينکه عوارض عري و بري است بلکه معصومين از انبياء و اولياء نيز از اينکه عوارض مصون و محفوظ ميباشند.
224