تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
يا أَيُّهَا النَّبِيُّ جاهِدِ الْکُفَّارَ وَ الْمُنافِقِينَ وَ اغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ (73)
ترجمه
اى پيغمبر جهاد کن با کافران و منافقان و خشونت کن بر آنها و جايگاه آنها دوزخ است و بد جاى بازگشتى است.
تفسير
جهاد کوشش و ممارست بر امر مشکل است و گفتهاند جهاد پيغمبر (ص) با کفّار بشمشير بود و با منافقان بالزام حجت و اقامه حدود بود و قمى ره از امام باقر (ع) نقل نموده که جهاد کن با کفار و منافقان بالزام بر واجبات و در مجمع فرموده در قرائت اهل بيت عليهم السلام وارد شده جاهد الکفار بالمنافقين يعنى جهاد کن با کفار بتوسط منافقان براى آنکه پيغمبر (ص) با منافقان جنگ ننمود بلکه با آنها الفت ميفرمود چون آنها اظهار کفر نمىنمودند و علم خدا بکفر باطنى آنها مجوّز قتلشان با تظاهر بايمان نميشود و در سوره تحريم هم اين معنى را از امام صادق (ع) نقل نموده و قمى نيز اين قرائت را با اين بيان اينجا نقل نموده و در سوره تحريم از امام صادق (ع) در تفسير قول خداوند جاهد الکفار و المنافقين نقل نموده که اين چنين نازل شد پس جهاد نمود پيغمبر (ص) با کفار و جهاد نمود على (ع) با منافقان پس على (ع) جهاد پيغمبر (ص) را نمود و بنظر حقير جهاد اگر چه در اصل لغت بمعنى کوشش است و شامل ميشود جهاد با شمشير و بيان و رفتار اولى وقتى ميگويند با اين دو فرقه جهاد کن ظاهر در آنست که يک معنى نسبت بهر دو فرقه اراده شده و آن معنى مقاتله است و چون پيغمبر (ص) با منافقان جنگ نفرمود ائمه اطهار در روايات سابقه خواستند بفرمايند نميشود ظاهر آيه مراد باشد و شايد مقام اقتضاء نداشته که پرده از چهره مطلوب برداشته شود تا در روايت اخيره که اشاره بمطلب فرمودهاند و آن اينست که چون امير المؤمنين (ع) بمقتضاى آيه مباهله بمنزله نفس پيغمبر (ص) است خطاب در اين آيه نسبت بجهاد با منافقان متوجه بآنحضرت بوده لذا پيغمبر (ص) اقدام نفرمود و امير المؤمنين (ع)
جلد 2 صفحه 602
امر او را بانجام رسانيد و اين خود دليل ديگرى بر اتحاد واقعى آندو وجود شريف است با يکديگر که در آيه مباهله بنظر حقير رسيد و اشاره نمودم و بنابر اين ظاهر آيه شريفه محفوظ و اشکالى وارد نيست و مثبت افضليّت امير المؤمنين (ع) است از تمام انبياء و اوصياء و ملائکه جز شخص خاتم النبيّين صلى اللّه عليه و آله اجمعين و اين استفاده هم از غنائم اين کتاب بشمار ميرود و مراد از غلظت خشونت در گفتار و رفتار است که در موقعش با هر دو فرقه بايد بشود ..