تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
الَّذِينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فِي الصَّدَقاتِ وَ الَّذِينَ لا يَجِدُونَ إِلاَّ جُهْدَهُمْ فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ (79)
شأن نزول- در منهج- در جنگ تبوک پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله اصحاب را بر نفاق و اعانت و تجهيز لشگر تحريص مى‌فرمود. عبد الرحمن عوف چهار هزار درهم آورد، و حضرت دعا فرمود، مال او برکت يافت که به چهار زوجه او هر کدام صد و هشتاد هزار درهم رسيد. و همچنين هر يک از اغنياى صحابه کمک نمودند. در آخر، عاصم بن عدى صد وسق که صد من باشد آورد، بعضى منافقان به برخى از صحابه طعن و عيب نسبت دادند؛ آيه شريفه در باره آنها نازل
ج5، ص 157
شد:
الَّذِينَ يَلْمِزُونَ: آن کسانى که از روى سخريه و استهزاء عيب مى‌نمايند و به چشم اشاره مى‌کنند. الْمُطَّوِّعِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ: تبرع و تطوع کنندگان از مؤمنين را. فِي الصَّدَقاتِ: در اداى صدقات که به ريا نسبت دهند. و تطوع امرى است که به فعل آن مستحق مدح شوند و به ترک آن مستحق ذم شوند، و نظير اين است نافله و فضيلت و ندب و استحباب. وَ الَّذِينَ لا يَجِدُونَ إِلَّا جُهْدَهُمْ: و کسانى را نيز عيب کنند که نمى‌يابند از مال دنيا مگر بقدر طاقت و قوت خود. مراد، ابو عقيل که يک صاع بيشتر نداشت آن را خدمت پيغمبر آورد.
منافقين به استهزاء گفتند که اين ريا باشد، چه خدا و پيغمبر از صاع او مستغنى‌اند. فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ: پس سخريه و استهزاء مى‌کنند با ايشان.
سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ: جزا دهد خداى تعالى ايشان را بر سخريه ايشان آن موقعى که آنها را در آتش جهنم داخل کند.
بيان- فصول المهمه- شيخ حرّ عاملى روايت نموده از حسن بن فضال از پدرش که سؤال نمودم حضرت رضا عليه السّلام را از فرمايش خدا «سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ» و «اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ» و «مَکَرُوا وَ مَکَرَ اللَّهُ» و «يُخادِعُونَ اللَّهَ وَ هُوَ خادِعُهُمْ» فرمود: بتحقيق خداى عز و جل سخريه ننمايد و استهزاء نکند و مکر ننمايد و خدعه نفرمايد، و لکن يجازيهم جزاء السّخريّة و جزاء الاستهزاء و جزاء المکر و الخديعة يعنى: و لکن جزا دهد خدا ايشان را جزاء سخريه و جزاء استهزاء و جزاء مکر و خدعه (تعالى اللّه عمّا يقول الظّالمون علوّا کبيرا).
وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ: و مر ايشان را است عذابى دردناک بر آن سخريه و استهزا که نمايند. در مجمع- روى عن النّبىّ صلّى اللّه عليه و آله انّه سئل فقيل يا رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله اىّ الصّدقة افضل قال صلّى اللّه عليه و آله:
جهد المقلّ به روايت مضمره از حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و آله سؤال نمودند:
افضل صدقات را، فرمود: بذل نمودن شخص محتاج است چيزى را که احتياج دارد.
ج5، ص 158