اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
استَغفِر لَهُم أَو لا تَستَغفِر لَهُم إِن تَستَغفِر لَهُم سَبعِين‌َ مَرَّةً فَلَن يَغفِرَ اللّه‌ُ لَهُم ذلِک‌َ بِأَنَّهُم کَفَرُوا بِاللّه‌ِ وَ رَسُولِه‌ِ وَ اللّه‌ُ لا يَهدِي القَوم‌َ الفاسِقِين‌َ (80)
طلب مغفرت بکني از براي آنها يا نکني طلب مغفرت هر دو علي السواء است اگر هفتاد مرتبه طلب مغفرت کني بر آنها پس خداوند نميآمرزد آنها را و اينکه نيامرزيدن براي اينست که اينها کافر بخدا و رسول او شدند و خداوند هدايت نميکند قوم فاسقين را اينکه آيه شريفه مورد اشکال شده که حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم با اينکه ميدانسته اينها منافق و کافر هستند و بايد آنها را لعن کرد و طلب عذاب چگونه طلب مغفرت ميکند حتي در بعض روايات ضعيفه نسبت دادند که حضرت فرموده باشد که من بيش از هفتاد مرتبه استغفار ميکنم، لکن جواب از اينکه اشکال اينست که ابدا حضرت رسول صلّي اللّه عليه و آله و سلّم در حق کفار و منافقين استغفار و طلب دعاء خير نکرده و آيه هم دلالت ندارد بر اينکه حضرت استغفار کرده باشد و نظير اينکه آيه در قرآن داريم سَواءٌ عَلَيهِم أَستَغفَرت‌َ لَهُم أَم لَم تَستَغفِر لَهُم لَن يَغفِرَ اللّه‌ُ لَهُم إِن‌َّ اللّه‌َ لا يَهدِي القَوم‌َ الفاسِقِين‌َ منافقين آيه 6، فقط اينکه آيات در مقام اينست که بعض منافقين بعد از کشف نفاق آنها باز از روي نفاق آمدند خدمت حضرت که ما توبه کرديم و براي ما استغفار کن، و همچنين بعض مؤمنين خدمت حضرت تقاضا کردند که بر پدران و بستگان ما که بکفر از دنيا رفتند استغفار کن اينکه آيات براي قطع طمع آنها نازل شده که اگر حضرت هفتاد مرتبه که اشاره بکثرت است نه مخصوص به هفتاد مثل اينکه بگويي اگر هزار مرتبه بگويي جواب تو را نميدهم يعني هر چه باشد و آن روايت هم ضعيف است و هم مخالف قواعد است و مطرود است و چون حضرت از فرط حيائي که داشت در مقابل تقاضاي آنها ساکت ميشد خداوند براي قطع طمع آنها اولا خبر ميدهد که اينکه منافقين تا صفحه قيامت بر نفاق خود باقي
جلد 8 - صفحه 279
هستند در آيه قبل و ثانيا کافر و منافق قابليت مغفرت ندارند لذا ميفرمايد:
استَغفِر لَهُم بطريق امر و بطريق نهي أَو لا تَستَغفِر لَهُم ميفرمايد اشاره باين است که هر دو قسم مساويست مثل اينکه مي‌گويي بکن يا نکن نتيجه ندارد بعدا تأکيد از براي اينکه مطلب ميفرمايد إِن تَستَغفِر لَهُم سَبعِين‌َ مَرَّةً هر چه استغفار بکند حضرت فَلَن يَغفِرَ اللّه‌ُ لَهُم چون قابليت مغفرت ندارند و مغفرت الهي در محل قابل بايد باشد و شرط قابليت ايمان است، سپس علت عدم قابليت آنها را بيان ميفرمايد ذلِک‌َ بِأَنَّهُم کَفَرُوا بِاللّه‌ِ وَ رَسُولِه‌ِ چون کافر بخدا و رسول هستند و قابليت هدايت ندارند وَ اللّه‌ُ لا يَهدِي القَوم‌َ الفاسِقِين‌َ و مکرر گفته‌ايم که در قرآن غالبا اطلاق بر کافر ميشود لفظ فاسق و عدم هدايت بواسطه عدم قابليت است چنانچه در آيه قبل تذکر داديم.