تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
سَيَقُولُ السُّفَهاءُ مِنَ النَّاسِ ما وَلاَّهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِي کانُوا عَلَيْها قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ (142)
سَيَقُولُ السُّفَهاءُ مِنَ النَّاسِ: زود باشد که کم خردان و سبک عقلان از مردم، يعنى يهود و منافقان و مشرکان که به تقليد و بدون تأمل منکر تغيير قبله شده، بر وجه ملامت گويند: ما وَلَّاهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِي کانُوا عَلَيْها: چه باز گردانيد مسلمانان را از قبله‌اى که ثابت بودند بر آن، يعنى بيت المقدس.
ابن بابويه روايت نموده که حضرت نماز خواندند به بيت المقدس سيزده سال در مکه و نه ماه در مدينه.
على بن ابراهيم از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده که فرمود: قبله متحول شد به کعبه بعد از آنکه پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ده ماه در مکه و
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 273
هفت ماه در مدينه، بعد از هجرت به طرف بيت المقدس نماز خوانده بودند.
و فايده تقديم اخبار آيه توطين «1» نفس است تا چون بگويند دشوار نيايد يا مهيا شدن جواب و اعجاز حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم چون اطلاع از غيب است که مطابق واقع گشته. قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ: بگو اى پيغمبر براى خدا است جهت مشرق که خانه کعبه در آن واقع، و جهت مغرب که بيت المقدس در آن طرف مى‌باشد، يعنى خداى، مالک جهت مشرق و مغرب و ساير جهات است، و مختص نيست به او مکانى بلکه مالک حقيقى تمام امکنه او سبحانه باشد نه غير، و قبله امر تعبدى است به حسب حکمت و مصلحت که مقتضى داند امر فرمايد. يَهْدِي مَنْ يَشاءُ: خداى تعالى هدايت فرمايد و راه مى‌نمايد به الطاف خاصه خود هر که را خواهد، إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ: به راه راست که امور دينيه مى‌باشد، يا ثابت مى‌دارد به راه راست آنان را که قبول کنند ايمان را، زيرا آن طريق بهشت است.
تنبيه: صاحب کنز العرفان بيان نموده که توجه به کعبه معظمه، صراط مستقيم است، زيرا تمايل به قبله يهود ندارد که طرف غرب است، و همچنين به قبله نصارى که جانب شرق باشد؛ چه راست و چپ منحرف است به جهت آنکه توجه به اين دو طرف مظنه پرستش آفتاب است.
طبرسى- فرمايد: آيه شريفه دال است بر بطلان قول کسى که گويد بيت المقدس اولى مى‌باشد از کعبه، زيرا موطن انبياء باشد «2» و مسلم است در امر عبادى امور ظاهريه و استحسانات عقليه راه ندارد، بلکه فقط منحصر در تعبد خواهد بود.