اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لا عَلَي الَّذِين‌َ إِذا ما أَتَوک‌َ لِتَحمِلَهُم قُلت‌َ لا أَجِدُ ما أَحمِلُکُم عَلَيه‌ِ تَوَلَّوا وَ أَعيُنُهُم تَفِيض‌ُ مِن‌َ الدَّمع‌ِ حَزَناً أَلاّ يَجِدُوا ما يُنفِقُون‌َ (92)
و نيز حرجي نيست بر کساني که از فقراء که نداشتند مرکبي و نه نفقه سفر با کمال عشق بجهاد خدمت شما رسيدند و تقاضا کردند که شما وسائل حرکت آنها را فراهم کنيد از حيث مراکب و نفقات و شما فرمودي که من واجد اينکه وسائل شما را فراهم کنم نيستم اينها رفتند با چشم گريان اشگ آنها ميريخت و محزون بودند که ما چرا نيافتيم وسائل حرکت را و از اينکه فيض جهاد محروم شديم وَ لا عَلَي الَّذِين‌َ عطف بجمله قبل است وَ لا عَلَي الَّذِين‌َ لا يَجِدُون‌َ ما يُنفِقُون‌َ و احتياج بذکر نداشت و لکن وجه ذکر آنها اينست که امتياز داشتند با ساير غير واجدين به اينکه اينها کمال ميل بخروج داشتند و در مقام تحصيل وسائل بودند که خدمت پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم رسيدند إِذا ما أَتَوک‌َ و تقاضا کردند لِتَحمِلَهُم و پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم فرمود
(قلت لا اجد ما احملکم عليه)
و اينها چون مأيوس شدند و از اينکه فيض محروم گشتند تولّوا اينها برگشتند با دل شکسته و اشگ جاري و قلب محزون و غمناک وَ أَعيُنُهُم تَفِيض‌ُ مِن‌َ الدَّمع‌ِ يعني ميريخت اشک از چشمان آنها حزنا در حالي که محزون و غمناک بودند أَلّا يَجِدُوا ما يُنفِقُون‌َ بلکه ميتوان گفت که اينها در مثوبات جهاد با مجاهدين شرکت دارند چنانچه در اخبار داريم
(الراضي بفعل قوم کالداخل فيهم)
و قضيه جابر بن عبد اللّه که در خطاب بشهداء کربلا گفت من هم با شما شريک هستم عطيه اعتراض کرد که آنها نفوس و اموال خود را در راه اسلام صرف کردند جواب داد متمسکا بهمين حديث، بلکه گفتند سه قسم فاعل داريم: فاعل بالمباشرة و فاعل بالتسبيب و فاعل بالرضا. مثلا قتله حضرت سيّد الشهداء سه قسمت بودند:
لشگر کربلا فاعل بالمباشرة مثل شمر و اشباه شمر [لع] يزيد پليد و إبن
جلد 8 - صفحه 292
مرجانه [لع] فاعل بالتسبيب، و بني اميه و اهل شام و نواصب و امثال آنها که باين ظلم راضي بودند حتي امروز که روز عاشورا عيد بزرگ آنها است فاعل بالرضاء لعنهم اللّه جميعا
(لعن اللّه امة سمعت بذلک فرضيت به)
و در قيامت ميگويند
(اينکه الظلمة و اينکه اعوان الظلمة و اينکه اشباه الظلمة فضرب لهم سرادق من نار حتي يفرق عن الحساب