اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِنَّمَا السَّبِيل‌ُ عَلَي الَّذِين‌َ يَستَأذِنُونَک‌َ وَ هُم أَغنِياءُ رَضُوا بِأَن يَکُونُوا مَع‌َ الخَوالِف‌ِ وَ طَبَع‌َ اللّه‌ُ عَلي قُلُوبِهِم فَهُم لا يَعلَمُون‌َ (93)
منحصرا مسئوليت براي کسانيست که از شما استيذان ميکنند براي قعود و ترک جهاد و آنها اغنياء هستند که همه نوع تمکن دارند خشنود و راضي بودند به اينکه آنها باشند با عجزه و فقراء و نساء و مرضي و صبيان و خداوند دلهاي آنها را مهر کرده پس آنها نميدانند.
إِنَّمَا السَّبِيل‌ُ خداوند تبارک و تعالي بعد از آني که جميع اسباب هدايت را براي بنده فراهم فرمود از اعطاء عقل و قوت و قدرت و اختيار و ساير وسائل از مال و منال و پيغمبر فرستاد و دستور نازل فرمود و حجت را از هر جهت بر بندگان تمام کرد و راه عذر بسته شد اگر بنده سرپيچي کرد و مخالفت نمود مسئوليت و مؤاخذه باو متوجه ميشود لذا بکلمه انما که از ادات حصر است مسئوليت را که معناي سبيل است منحصر ميفرمايد عَلَي الَّذِين‌َ يَستَأذِنُونَک‌َ بر کساني که طلب اذن ميکنند از حضرت رسول در ترک جهاد که اعظم اعمال برّ است که فرمود
(و ما اعمال البرّ کلها في جنب الجهاد الا کنعثة في بحر لجّي)
مثل تخته‌اي است بر روي درياي عميقي و آنها کيانند وَ هُم أَغنِياءُ که هيچگونه عذري ندارند نه جزو ضعفاء هستند و نه عجزه و نه مرضي و نه فقراء که لا يجدون ما ينفقون باشند
جلد 8 - صفحه 293
رَضُوا بِأَن يَکُونُوا مَع‌َ الخَوالِف‌ِ راضي شدند که در سلک معذورين باشند که مکلف بر جهاد نبودند وَ طَبَع‌َ اللّه‌ُ عَلي قُلُوبِهِم گذشت که استناد طبع بخدا از باب اينست که هيچ امري در خارج تحقق‌پذير نيست تا اراده حق تعلق نگيرد و اينکه منافي با اختيار نيست که بنده بسوء اختيار خود تارک اعمال خير و مرتکب شرور شود و قساوت پيدا کند و خود را از قابليت هدايت بيندازد نظير هسته خرما و دانه گندم که گنديده شود ديگر قابل اينکه يک نخله خرما يا هفتصد دانه گندم شود نيست، و اينکه جمله کمال دلالت را دارد بر کفر اينکه طائفه زيرا مؤمن هر که باشد و هر چه باشد نور ايمان در قلبش تابش دارد و قلبش طبع نشده فَهُم لا يَعلَمُون‌َ ظاهرا مراد جهل بسيط نيست بلکه جهل بمعني حمق است که اصلا درک نميکنند.