اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يَعتَذِرُون‌َ إِلَيکُم إِذا رَجَعتُم إِلَيهِم قُل لا تَعتَذِرُوا لَن نُؤمِن‌َ لَکُم قَد نَبَّأَنَا اللّه‌ُ مِن أَخبارِکُم وَ سَيَرَي اللّه‌ُ عَمَلَکُم وَ رَسُولُه‌ُ ثُم‌َّ تُرَدُّون‌َ إِلي عالِم‌ِ الغَيب‌ِ وَ الشَّهادَةِ فَيُنَبِّئُکُم بِما کُنتُم تَعمَلُون‌َ (94)
عذرخواهي ميکنند اينکه منافقين که قعود کردند و با شما براي غزوه تبوک خارج نشدند زماني که شما از غزوه تبوک برگشتيد بمدينه بسوي آنها باباطيل و عذرهاي دروغي بآنها بفرما عذرخواهي نکنيد هرگز ما بشما ايمان نميآوريم و تصديق اکاذيب شما را نميکنيم زيرا محققا خداوند خبر داده باخبار و کلمات شما بما و زود باشد که اعمال شما نزد خداوند و رسول او مکشوف و مشاهد گردد پس از آن شما را ردّ ميکنند و برميگرديد بسوي عالم غيب و شهود پس شما را خبر ميدهند بآنچه که بوديد عمل ميکرديد.
يَعتَذِرُون‌َ إِلَيکُم کساني که قعود کردند و خارج نشدند براي غزوه تبوک
جلد 8 - صفحه 294
چهار دسته بودند دو دسته از مؤمنين و دو دسته از منافقين.
اما دو دسته از مؤمنين يک دسته معذورين بودند از عجزه و مرضي و فقراء غير قادر، و يک دسته کساني که خدمت حضرت رسيدند و تقاضاي وسائل کردند و محزون و گريان شدند که نتوانستند خارج شوند.
و اما دو دسته از منافقين يک دسته کساني بودند که آمدند و استيذان کنند باعذار دروغي که خارج نشوند و اينکه سه دسته در آيات قبل ذکر شده و اينکه آيه راجع بدسته چهارم است که دسته دوم منافقين هستند که عذري نداشتند و نيامدند استيذان کنند و پيش خود گفتند ما قعود ميکنيم اگر در اينکه غزوه فتح با کفار شد که بر ما بهتر است و اگر فتح با مسلمين شد پس از مراجعه مسلمين بمدينه ميرويم و بيک اعذار باطله و اکاذيب اعتذار ميجوئيم و پس از مراجعه آمدند و اعتذار جستند إِذا رَجَعتُم إِلَيهِم غافل از اينکه پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم بوحي الهي از بواطن آنها خبر دارد چون اينها اعتقاد برسالت نداشتند و منکر وحي بودند.
قُل لا تَعتَذِرُوا عذرتراشي نکنيد لَن نُؤمِن‌َ لَکُم هرگز قبول نميکنيم دروغها و عذرتراشيهاي شما را زيرا قَد نَبَّأَنَا اللّه‌ُ خداوند بما خبر داده مِن أَخبارِکُم که چه مقصود داشتيد و دروغهايي بافته‌ايد وَ سَيَرَي اللّه‌ُ عَمَلَکُم خداوند عالم السرّ و الخفيات است، مراد شايد اينکه باشد که در محضر الهي نامه اعمال و اقوال شما باز ميشود و رسوله و حضرت رسالت مشاهده ميکند ثُم‌َّ تُرَدُّون‌َ رجوع ميکنيد از دنيا بآخرت که برميگرديد پس از مردن زنده ميشويد و رجوع بخدا ميکنيد که مفاد إِنّا لِلّه‌ِ وَ إِنّا إِلَيه‌ِ راجِعُون‌َ است خداوندي که عالم بغيب و شهود است از ظاهر و باطن و سرّ و علن شما خبر ميدهد إِلي عالِم‌ِ الغَيب‌ِ وَ الشَّهادَةِ و تمام جزئيات کارهاي شما را بشما خبر ميدهد فَيُنَبِّئُکُم بِما کُنتُم تَعمَلُون‌َ و نامه عمل شما بدست شما ميرسد و مي‌گوييد
جلد 8 - صفحه 295
يا وَيلَتَنا ما لِهذَا الکِتاب‌ِ لا يُغادِرُ صَغِيرَةً وَ لا کَبِيرَةً إِلّا أَحصاها الاية کهف آيه