تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَکُمْ إِذَا انْقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ لِتُعْرِضُوا عَنْهُمْ فَأَعْرِضُوا عَنْهُمْ إِنَّهُمْ رِجْسٌ وَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ جَزاءً بِما کانُوا يَکْسِبُونَ (95)
شأن نزول «1»- مقاتل نقل نموده که بعد از مراجعت از جنگ تبوک، عبد اللّه ابى با اتباعش خدمت پيغمبر آمده سوگند خوردند که ديگر تخلف ننمايند و التماس کردند حضرت از ايشان راضى شود، قبل از وقوع اين صورت حق تعالى پيغمبر اکرم را اعلام فرمود:
سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَکُمْ: زود باشد که سوگند خورند منافقين براى شما. إِذَا انْقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ: چون برگرديد از سفر به سوى ايشان. يا مراد جد بن قيس و اتباعش بودند که آمدند و قسم خوردند که ما قادر به خروج نبوديم. حق تعالى قبل از وقوع، اخبار فرمود که عن قريب سوگند خوردند به دروغ. لِتُعْرِضُوا عَنْهُمْ:
تا روى بگردانيد از عتاب و سرزنش ايشان، لکن: فَأَعْرِضُوا عَنْهُمْ: پس اعراض کنيد و رو بگردانيد از ايشان و بگذاريد آنها را.
إِنَّهُمْ رِجْسٌ: بدرستى که منافقين پليد و نکوهيده و نجسند، و توبيخ و ملامت که سبب ميل به توبه و بازگشت است، در حق آنها مفيد نيفتاد؛ زيرا خبث اختيارى آنها تطهير پذير نيست. به عبارت اخرى اين منافقين، فطرت توحيديه الهيه را به سبب اصرار در مکر و نفاق و اعراض از حق، ضايع نموده و
«1» مجمع ج 3 ص 61.
ج5، ص 180
باطن بدى که بمنزله رجس روحانيت در آنها ظاهر شده، پس چنانچه واجب است احتراز از ارجاس و نجاسات، همچنين واجب است دورى و اجتناب از نجاسات روحانى به طريق اولى به جهت ترس از سرايت آن به انسان و کسب طبع از آنچه طبيعت انسانى دزد است و از معاشرت بدان، اخلاق رذيله کسب خواهد کرد، کلام بزرگان است که به طور کلى فرموده: (الطّبع مکتسب من کلّ مصحوب) يعنى طبع کسب کننده است از هر مصاحبى. وَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ: و جايگاه ايشان دوزخ و آتش جهنم است. حاصل آنکه اين منافقين ارجاسى هستند از اهل آتش نفع ندهد در آنها توبيخ در دنيا و آخرت. و يا آتش دوزخ کافيست ايشانرا در توبيخ و عتاب پس ترک عتاب کنيد که پاداش خواهد داد حق تعالى ايشانرا بآتش دوزخ. جَزاءً بِما کانُوا يَکْسِبُونَ: پاداشدادنى بآنچه بودند که کسب ميکردند از کفر و نفاق. يا بعلت جزاء آنچه کسب مينمودند.