اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ السّابِقُون‌َ الأَوَّلُون‌َ مِن‌َ المُهاجِرِين‌َ وَ الأَنصارِ وَ الَّذِين‌َ اتَّبَعُوهُم بِإِحسان‌ٍ رَضِي‌َ اللّه‌ُ عَنهُم وَ رَضُوا عَنه‌ُ وَ أَعَدَّ لَهُم جَنّات‌ٍ تَجرِي تَحتَهَا الأَنهارُ خالِدِين‌َ فِيها أَبَداً ذلِک‌َ الفَوزُ العَظِيم‌ُ (100)
و کساني که سبقت گرفتند در ايمان برسول خدا از مهاجرين و انصار و کساني که
جلد 8 - صفحه 301
متابعت کردند سابقين را و ايمان آوردند و باعمال حسنه آنها اقتداء کردند خداوند از همه آنها راضي و خشنود است و آنها هم از خدا راضي و خشنود هستند و مهيّا فرموده از براي آنها بهشتهايي که جاري ميشود از پاي قصور آنها انهاري و هميشه ابد الاباد در آن بهشت‌ها ساکن هستند اينست رستگاري و فوز عظيم.
وَ السّابِقُون‌َ الأَوَّلُون‌َ در اخبار بسياري از خاصه و عامّه بلکه از ضروريات مذهب شيعه است که اول کسي که ايمان آورد امير المؤمنين عليه السّلام بود حتي دارد روز دوشنبه حضرت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم مبعوث برسالت شد و روز سه‌شنبه امير المؤمنين [ع] ايمان آورد، و نيز دارد که حضرت آمد در مسجد الحرام و علي عليه السّلام در خلف آن حضرت و خديجه خلف امير المؤمنين نماز ميگذاردند و هفت سال بدين منوال بود، حتي دارد که پس از ايمان علي [ع] پدرش ابي طالب باو گفت (ان‌ّ محمّدا لا يدعو الّا الي الخير فالزمه).
و مراد از سابقين کساني که قبل از هجرت ايمان آوردند مِن‌َ المُهاجِرِين‌َ که پس از هجرت هجرت کردند و از خانه‌ها و اموال خود صرف نظر نمودند و الانصار مطابق سياهي قرآن که راء مکسور است عطف بمهاجرين است يعني سابقين از انصار کساني که از مدينه به مکه مشرف شدند و ايمان آوردند و حضرت را دعوت بمدينه کردند و موقع هجرت استقبال شاياني از آن حضرت کردند و آن حضرت را و مهاجرين را در منازل خود جاي دادند. و اما اگر بر خلاف سياهي قرائت غير مشهور باشد عطف به و السابقون است و مرفوع است و سابقون مخصوص بمهاجرين است.
وَ الَّذِين‌َ اتَّبَعُوهُم بِإِحسان‌ٍ کساني که بعد از هجرت ايمان آوردند چه از مهاجرين که هجرت کردند و چه از انصار که بعد از فتح مکه و نصرت الهي يَدخُلُون‌َ فِي دِين‌ِ اللّه‌ِ أَفواجاً بلکه شامل جميع مؤمنين الي يوم القيمة ميشود
جلد 8 - صفحه 302
که متابعت اولين را کردند.
رَضِي‌َ اللّه‌ُ عَنهُم رضايت خداوند بالاترين مقامات است چنانچه ميفرمايد وَ رِضوان‌ٌ مِن‌َ اللّه‌ِ أَکبَرُ همين سوره آيه 73، و در خبر دارد موقعي که اهل بهشت در بهشت مستقر ميشوند خطاب ميرسد که ديگر مطلبي و توقعي داريد عرض ميکنند (ربّنا رضاک).
وَ رَضُوا عَنه‌ُ آن قدر تفضل در حق آنها ميشود که آنها هم راضي ميشوند که صاحب نفس مطمئنه ميشوند که خطاب برسد يا أَيَّتُهَا النَّفس‌ُ المُطمَئِنَّةُ ارجِعِي إِلي رَبِّک‌ِ راضِيَةً مَرضِيَّةً فَادخُلِي فِي عِبادِي وَ ادخُلِي جَنَّتِي حجر آيه 28.
وَ أَعَدَّ لَهُم جَنّات‌ٍ تَجرِي تَحتَهَا الأَنهارُ دليل بر وجود جنت است که خدا مهيّا فرموده خالِدِين‌َ فِيها أَبَداً دليل بر خلود است با تأکيد بکلمه ابدا ذلِک‌َ الفَوزُ العَظِيم‌ُ چه رستگاري و فوزي عظيم‌تر از رضاي خدا و بهشت جاويدان است