اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قُل‌ِ اعمَلُوا فَسَيَرَي اللّه‌ُ عَمَلَکُم وَ رَسُولُه‌ُ وَ المُؤمِنُون‌َ وَ سَتُرَدُّون‌َ إِلي عالِم‌ِ الغَيب‌ِ وَ الشَّهادَةِ فَيُنَبِّئُکُم بِما کُنتُم تَعمَلُون‌َ (105)
و بفرما بامّت هر چه ميخواهيد عمل کنيد پس زود باشد که خداوند عمل شما را ميبيند و رسول خدا هم مشاهده ميکند و مؤمنون هم نظر ميکنند و زود باشد که شما را برگردانند نزد داناي غيب و شهود خداي متعال پس آگاه ميکند شما را بآنچه بوديد عمل ميکرديد.
جلد 8 - صفحه 308
[مسئلة علمية اعتقادية] و آن اينست که علم الهي ذاتيست عين ذات است و غير متناهيست و ازلا و ابدا آنچه واقع شده يا واقع ميشود معلوم عند اللّه است چيزي بر علم او افزوده نميشود و از علم او محو نميگردد و هيچگونه احتياج بنامه عمل يا اقامه شهود ندارد لکن دستگاه سلطنتي او براي تنبه بندگان کتبه اعمال و نامه عمل و اقامه شهود از ملائکه و اعضاء و جوارح و انبياء و ائمه و ازمنه و امکنه و قرآن مقرر فرموده، و اما حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و ائمه اطهار و صديقه طاهره صلوات اللّه عليهم اجمعين اينکه چهارده نور پاک در همان عالم نورانيت که انوار مقدسه آنها را خلق فرمود افاضه جميع کمالات و علم ما کان و ما يکون قبل از خلقت عالم و آدم بآنها فرمود.
و شواهد اينکه دعوي از آيات شريفه و اخبار متواتره بتواتر اجمالي داريم و در خلال آيات شريفه تذکر داده‌ايم و احتياج بتکرار نيست.
و اينکه آيه شريفه بر طبق جريان قانون سلطنت که ملائکه کتبه کليه اعمال بنده‌گان را از حسنات و سيئات مينويسند و ميبرند در پيشگاه احديت و روزهاي دوشنبه و پنجشنبه عرضه ميدارند بر پيغمبر و ائمه اطهار حيّا و ميّتا و فرداي قيامت بدست صاحبش ميدهند و شهود شهادت ميدهند و ميزان ميکنند و حساب مينمايند تماما روي جريان قانون سلطنتست و الّا همان علم الهي کافيست و احدي را نميرسد که بگويد العياذ خدا نميداند يا اشتباه کرده يا ظلم ميکند پس از اينکه بيان مفاد آيه واضح ميشود و احتياج بتمحلات مفسرين نداريم.
وَ قُل‌ِ اعمَلُوا معني امر نيست يعني هر چه ميخواهيد از عبادت و معصيت بکنيد بجزاي آن ميرسيد فَسَيَرَي اللّه‌ُ عَمَلَکُم که کتبه رقيب و عتيد مينويسند ما يَلفِظُ مِن قَول‌ٍ إِلّا لَدَيه‌ِ رَقِيب‌ٌ عَتِيدٌ ق آيه 17 و ميبرند در پيشگاه احديت
جلد 8 - صفحه 309
لذا تعبير بفاء و سين فرموده و رسوله که ايام هفته همه روز صباحا و مساء بنظر مبارک او ميرسانند که در اخبار دارد اگر اعمال صالحه باشد مسرور ميشود و اگر سيئه باشد غمگين ميشود و دارد آن حضرت را مسرور کنيد نه غمگين و اگر قابل مغفرت باشد طلب مغفرت ميکند که مفاد حديث
(حياتي خير لکم و مماتي خير لکم)
است وَ المُؤمِنُون‌َ که در اخبار بسياري تفسير بائمه عليهم السلام شده که دو روز عرض اعمال دوشنبه و پنجشنبه بر آنها عرضه ميدارند. و ميتوان گفت که تفسير باهم‌ّ مصاديق است و فرداي قيامت پس از آنکه نامه‌هاي اعمال مکشوف شد تمام مؤمنين مشاهده ميکنند.
وَ سَتُرَدُّون‌َ إِلي عالِم‌ِ الغَيب‌ِ وَ الشَّهادَةِ اينکه جمله راجع بکلام اول است که بيان شد يعني شما را ميبرند روز قيامت نزد آنکه عالم بغيب و شهود است و چيزي بر او مخفي نيست و احتياج بنامه عمل و شهود و حساب و ميزان ندارد فَيُنَبِّئُکُم بِما کُنتُم تَعمَلُون‌َ پس شما را خبر ميدهد و آگاه ميفرمايد بجميع آنچه که عمل ميکرديد و هر کدام شما را بجزاء خود ميرساند (النّاس مجزيّون باعمالهم ان خيرا فخير و ان شرا فشرّ) فَمَن يَعمَل مِثقال‌َ ذَرَّةٍ خَيراً يَرَه‌ُ وَ مَن يَعمَل مِثقال‌َ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَه‌ُ زلزال آيه 8، 9.