اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ آخَرُون‌َ مُرجَون‌َ لِأَمرِ اللّه‌ِ إِمّا يُعَذِّبُهُم وَ إِمّا يَتُوب‌ُ عَلَيهِم وَ اللّه‌ُ عَلِيم‌ٌ حَکِيم‌ٌ (106)
و يک جماعت ديگر هستند که کار اينها تأخير ميافتد تا امريّه الهيه صادر شود يا آنها را عذاب ميکند يا توبه آنها را قبول ميفرمايد و خدا داناست و حکيم است در بعض اخبار است که اينکه آيه در مورد کسانيست که مثل حمزه و ساير مجاهدين مسلمين را کشتند سپس داخل اسلام شدند ولي ايمان کامل نداشتند و در
جلد 8 - صفحه 310
بعض اخبار کساني هستند که نه اقرار بفضائل علي عليه السّلام کردند و نه انکار، لکن مکرر گفته‌ايم که اينکه نوع اخبار بيان مصاديق است منافات با عموم و اطلاق آيه ندارد لذا مي‌گوييم اولا مراد اينکه نيست که العياذ بر خدا معلوم نباشد که اينها را عذاب ميکند يا قبول توبه ميکند بلکه مراد اينست که يک دسته از ضعفاء اهل ايمان که در اينکه عصر ما بسيار هستند بلکه در همه اعصار بودند که مرتکب بسياري از معاصي و آلوده بکبائر مثل ترک صلوة و صوم و حج و نحو اينها شدند اگر اينکه معاصي بجايي رسيد که باعث زوال ايمان آنها شد هنگام رفتن از دنيا مورد عذاب ميشوند و اگر ايمان محفوظ ماند و هنگام رفتن موفق بتوبه شوند خداوند قبول ميفرمايد ما نميدانيم کار آنها بکجا ميکشد نميتوانيم معامله کفر با آنها کنيم و نه اطمينان بسلامتي آنها پيدا کنيم تا خاتمه کار آنها بکجا بکشد لذا ميفرمايد وَ آخَرُون‌َ مُرجَون‌َ لِأَمرِ اللّه‌ِ اينها کارشان عقب ميافتد تا امر الهي در حق آنها صادر شود إِمّا يُعَذِّبُهُم اگر بي‌ايمان از دنيا رفتند چنانچه در بسياري از معاصي داريم که باعث زوال ايمان ميشود مثل ترک صلوة و تضييع آن و ترک زکاة و حج و تضييع آن و اعراض از علماء و غير اينها.
وَ إِمّا يَتُوب‌ُ عَلَيهِم اگر موفق بتوبه شدند و ايمان آنها باقي ماند وَ اللّه‌ُ عَلِيم‌ٌ که کدام بي‌ايمان از دنيا ميروند و کدام موفق بتوبه ميشوند حکيم کار بيجا نميکند يکي را بي‌جهت عذاب کند و يکي را بي‌جهت بپذيرد.