اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ فَمَن أَسَّس‌َ بُنيانَه‌ُ عَلي تَقوي مِن‌َ اللّه‌ِ وَ رِضوان‌ٍ خَيرٌ أَم مَن أَسَّس‌َ بُنيانَه‌ُ عَلي شَفا جُرُف‌ٍ هارٍ فَانهارَ بِه‌ِ فِي نارِ جَهَنَّم‌َ وَ اللّه‌ُ لا يَهدِي القَوم‌َ الظّالِمِين‌َ (109)
آيا پس کسي که تأسيس کند بنائي از روي پرهيزکاري از معاصي الهي و براي خشنودي حضرت حق بهتر است يا تأسيس کند بنايي که در معرض انهدام و خرابيست که در ممرّ سيل است پس سرنگون شود در آتش جهنم و خداوند هدايت نميفرمايد قوم ستمکاران را.
أَ فَمَن أَسَّس‌َ بُنيانَه‌ُ استفهام تقريري است زيرا هر عاقلي حکم ميکند که کسي که قربة الي اللّه و خالصا لوجه اللّه موجبا لمرضات اللّه عملي و بنائي از ابتداء تأسيس عَلي تَقوي مِن‌َ اللّه‌ِ باشد که باني متقي باشد و بناء هم باعث جلوگيري از فساد و معاصي باشد و رضوان و موجب خشنودي و رضاي خدا باشد خير البته بهتر است بلکه خوبي بالاتر از اينکه نيست حتي در حديث داريم که خداوند
جلد 8 - صفحه 315
چند چيز را در چند چيز مخفي فرموده بواسطه حکمتي:
رضاي خود را در عبادات تا بندگان هيچ عبادتي را کوچک نشمارند شايد همان موجب رضا باشد. و غضب خود را در معاصي که هيچ معصيتي را حقير نپندارند شايد موجب غضب او شود. و اولياء خود را در مؤمنين که هر مؤمني را احترام گذارند
(بچشم عجب و تکبر بکس نگاه نکن || که بندگي خدا ممکنست
در او باشد) و ساعت استجابت دعا را در جمعه که در جميع ساعات دعاء کنند، بنا بر اينکه عملي که موجب رضاي او است بالاتر از اينکه تصور نميشود و اينکه قسمت راجع بمسجد قبا است.
أَم مَن أَسَّس‌َ بُنيانَه‌ُ عَلي شَفا جُرُف‌ٍ هارٍ مثلي است معروف که ميگويند براي عملي که ثبات و بقاء ندارد و فاسد و ضايع ميشود که خانه در راه سيل بناء کرده و اينکه مثل کمال انطباق را دارد با مسجد ضرار که از اول تأسيس آن فاسد و ضايع بوده و مؤسسين آن منافقين که جايگاه آنها در اسفل درکات جهنم است بودند فَانهارَ بِه‌ِ فِي نارِ جَهَنَّم‌َ اگر ضمير به راجع بنفس بناء باشد منطبق ميشود با آيه شريفه وَ قَدِمنا إِلي ما عَمِلُوا مِن عَمَل‌ٍ فَجَعَلناه‌ُ هَباءً مَنثُوراً فرقان آيه 25، و اگر راجع بمؤسس باشد البته علاوه از عذاب منافق براي همين عمل هم عذاب سخت‌تري است زيرا ظلم بدين و رسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و مسلمين و ترويج باطل و اعانت معاندين است لذا ميفرمايد وَ اللّه‌ُ لا يَهدِي القَوم‌َ الظّالِمِين‌َ چون قابل هدايت نيستند و قلوب آنها قاسيه است و هدايت محل قابل ميخواهد.