تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قَدْ نَرى تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِي السَّماءِ فَلَنُوَلِّيَنَّکَ قِبْلَةً تَرْضاها فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ حَيْثُ ما کُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ وَ إِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْکِتابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ (144)
شأن نزول: يهود سرزنش نمودند حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را و مى‌گفتند: تو تابع ما هستى، زيرا نماز به قبله ما گذارى.
حضرت از اين سخن بسيار مهموم بود تا نيمه شبى از خواب برخاست به آسمان نگاه، و منتظر آنکه حق تعالى او را فرجى مرحمت فرمايد. چون روز شد وقت نماز ظهر که حضرت در مسجد بنى سالم نماز ظهر دو رکعت بجا آورد، جبرئيل نازل و بازوى مبارک را گرفته به طرف کعبه متحول ساخت و آيه شريفه نازل شد:
قَدْ نَرى تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِي السَّماءِ: بتحقيق مى‌بينيم گرديدن روى تو را در جهت آسمان براى نزول وحى، فَلَنُوَلِّيَنَّکَ قِبْلَةً تَرْضاها:
پس متمکن ساختيم تو را به توجه نمودن به آن قبله‌اى که خوشنود و راضى دارى آن را. فَوَلِّ وَجْهَکَ: پس بگردان روى خود را، مراد همه بدن
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 280
است، شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ: جانب مسجد الحرام که محيط است به خانه کعبه.
نکته: تسميه بدن به وجه به جهت آنست که ظهور توجه بدن مى‌باشد. و ذکر مسجد نه کعبه به جهت آنست که حضرت در مدينه بود و بعيد را کافى است مراعات جهت کعبه؛ چنانچه از ابن عباس نقل است که خانه کعبه تمامش قبله باشد، و قبله خانه درب آن است، و درب قبله اهل مسجد، و مسجد قبله اهل حرم، و حرم قبله تمام اهل زمين است.
بعد از آن به جهت تصريح به عموم حکم امت فرمايد: وَ حَيْثُ ما کُنْتُمْ: و هر جا که باشيد در ديار و صحرا و کوه و دشت و شرق و غرب و بخواهيد نماز گذاريد، فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ: پس بگردانيد رويهاى خود را به طرف مسجد الحرام.
بعد بيان عناد يهود را فرمايد: وَ إِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْکِتابَ: و بدرستى که آنان که داده شده‌اند کتاب، يعنى يهود، لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ: هر آينه مى‌دانند که تحويل يا توجه به کعبه درست و راست و از جانب پروردگار ايشان حکم صادر شده و علم آنها که در تورات مکتوب است که پيغمبر خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به دو قبله نماز گذارد و آخر قبله کعبه معظمه باشد، وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ: و نيست خداى تعالى بى‌خبر از آنچه مى‌کنند يهود از انکار قبله با وجود علم آنها به حقيقت آن و آنچه بجا مى‌آورند از مؤمنان از تصديق.
تبصره: شرافت کعبه معظمه وجوهى است: 1- بانى کعبه حضرت ابراهيم خليل اللّه عليه السّلام است. 2- هلاک ابرهه و لشکرش به ابابيل و باريدن سجيل. 3- ظهور آيات بينات و مقام حضرت ابراهيم عليه السّلام.
4- مکه محل تولد حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم. 5- مکان تأسيس دولت اسلامى است.