تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَئِنْ أَتَيْتَ الَّذِينَ أُوتُوا الْکِتابَ بِکُلِّ آيَةٍ ما تَبِعُوا قِبْلَتَکَ وَ ما أَنْتَ بِتابِعٍ قِبْلَتَهُمْ وَ ما بَعْضُهُمْ بِتابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْواءَهُمْ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّکَ إِذاً لَمِنَ الظَّالِمِينَ (145)
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 281
شأن نزول: يهود گفتند: اگر پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آيتى بر صدق دعوى خود در توجه به کعبه بياورد، به او ايمان آوريم؛ حق تعالى در تکذيب آنان آيه شريفه نازل فرمود:
وَ لَئِنْ أَتَيْتَ الَّذِينَ أُوتُوا الْکِتابَ: و اگر هر آينه بياورى اى پيغمبر آنانکه عطا شده‌اند کتاب يعنى يهود، بِکُلِّ آيَةٍ: به هر معجزه و آيتى را که از تو طلبند بر حقيقت توجه به کعبه، ما تَبِعُوا قِبْلَتَکَ: پيروى نکنند آنها قبله تو را. يعنى ترک اهل کتاب قبله تو را نه به جهت شبهه باشد تا به حجت زايل شود، بلکه به سبب عناد و انکار باشد. وَ ما أَنْتَ بِتابِعٍ قِبْلَتَهُمْ: و نيستى تو پيروى کننده مر قبله ايشان را، وَ ما بَعْضُهُمْ بِتابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ: و نيست بعضى از ايشان پيروى کننده قبله بعض ديگر را، زيرا قبله يهود غربى و قبله نصارى شرقى است، و هيچيک قبله ديگرى را پيروى نکند. وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْواءَهُمْ: و اگر هر آينه پيروى کنى بر سبيل فرض آرزوهاى آنها را در باب قبله، مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ: بعد از آنکه آمد تو را علم به اينکه قبله کعبه حق است به وحى آسمانى، إِنَّکَ إِذاً لَمِنَ الظَّالِمِينَ: بتحقيق تو در آن هنگام که پيروى آنها کنى هر آينه از ستمکاران باشى.
تنبيه: آيه شريفه از چند جهت تأکيد تهديد فرموده: 1- تعظيم حقى که معلوم است. 2- تحريض بر اقتفاى آن حضرت. 3- تحذير از پيروى هوى. 4- قبح صدور گناه از انبياء. و چون به برهان ثابت شده عصمت انبياء از کليه گناهان، پس آيه يا در بيان عظمت گناه پيروى مخالفان
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 282
است، و يا خطاب به پيغمبر و مراد امت مى‌باشد؛ زيرا آن حضرت واسطه در خطاب است.