تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
إِنَّ اللَّهَ اشْتَرى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَ يُقْتَلُونَ وَعْداً عَلَيْهِ حَقًّا فِي التَّوْراةِ وَ الْإِنْجِيلِ وَ الْقُرْآنِ وَ مَنْ أَوْفى بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِکُمُ الَّذِي بايَعْتُمْ بِهِ وَ ذلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (111) التَّائِبُونَ الْعابِدُونَ الْحامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاکِعُونَ السَّاجِدُونَ الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّاهُونَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ الْحافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ (112)
ترجمه
همانا خدا خريد از اهل ايمان جانهاشان و مالهاشان را بآنکه مر ايشانرا باشد بهشت جنگ ميکنند در راه خدا پس ميکشند و کشته ميشوند وعده است بر او حقّ ثابت در تورية و انجيل و قرآن و کيست وفا کننده‌تر بعهدش از خدا پس شادمان شويد بفروشتان که معامله نموديد بآن و اين است آن کاميابى بزرگ
آنها توبه کنندگان عبادت کنندگان حمد کنندگان روزه گيران رکوع کنندگان سجود کنندگان امر
جلد 2 صفحه 625
کنندگان بمعروف و نهى کنندگان از منکر و نگهداران مر احکام خدايند و بشارت ده گروندگان را.
تفسير
خداوند تشبيه فرموده است حال کسانيرا که جهاد ميکنند و بفيض شهادت نائل ميشوند يا انفاق مى‌نمايند اموال خودشان را در راه خدايا صرف مى‌نمايند قواء خودشان را در تحصيل علوم دينيّه و ترويج معارف حقّه الهيّه بکسيکه متاع جان و مال خود را فروخته و در مقابل بهشت جاويد را خريدارى نموده است در آنکه واجب است باو اعطاء شود و الّا کسى در مقابل خداوند مالک چيزى نيست تا بفروشد و عوض بگيرد لذا تصريح فرموده بآنکه وعده داده است وعده که لازم است بر او وفاء بان و حق ثابت در کتب ثلثه نامبرده است و تأکيد فرموده بسئوال از آن کس که او وفا کننده‌تر است از خدا بعهدش که واضح است جوابش که هيچکس نيست و در نتيجه حکم فرموده است بوجوب وجود مسرّت فوق العاده براى فروشنده در اين معامله عقلا بحدّيکه آثار فرح در صورتش ظاهر شود چون بسيار معامله پر فايده کرده که لذّت موّقت مشوب بزحمت و محنت را داده و نعمت مؤبّد و عشرت مخلّد مأمون از هر آفت و عاهت را گرفته است چه کاميابى و کامرانى و کامکارى بالاتر از اين است و اوصاف آن اشخاص از اين قرار است آنها کسانى هستند که هميشه مواظب اعمال خودشان هستند که بر خلاف دستور و رضاى الهى قدمى بر ندارند با وجود اين اگر اتفاقا قصور يا تقصيرى از آنها روى دهد فورا توبه ميکنند و انابه مينمايند تا خدا از آنها بگذرد و عبادت نميکنند جز براى رضاى خدا و حمد مينمايند خدا را در حال شدّت و رفاهيت و روزه ميگيرند و نماز ميخوانند با اطمينان کامل در رکوع و سجود و امر بمعروف و نهى از منکر ميکنند با وجود شرائط آن و آخرين علامت آنها آنستکه حفظ مينمايند احکام الهى را از تصرّف و تغيير و تبديل اهل بدعت و ضلالت و در مقابل قرآن قانون وضع نمى‌نمايند و نميگذارند کسى وضع کند و اگر نتوانستند اقلا خودشان بآن عمل نميکنند و نيز حفظ مى‌کنند اوقات نماز و آداب آنرا و نميگذارند نمازشان از اول وقت تأخير بيافتد و موانع قبول در آن روى دهد چنانچه در کافى قريب باين معانى را براى اين اوصاف از امام صادق (ع) نقل نموده و نيز از آن حضرت روايت شده است که عباد بصرى حضرت على بن الحسين (ع) را در راه مکه ديد و عرض کرد جهاد را براى صعوبت آن ترک کردى و حج را براى سهولتش اختيار نمودى
جلد 2 صفحه 626
با آنکه خدا فرموده انّ اللّه اشترى من المؤمنين تا آخر آيه اول حضرت فرمود تمام کن قول خدا را پس او آيه دوم را قرائت نمود و حضرت فرمود وقتى ديديم کسانيرا که اينها اوصافشان باشد جهاد با آنها افضل از حج است و قمى اين مقاوله را از آنحضرت با زهرى نقل نموده است و فرموده اين آيه در شأن ائمه اطهار نازل شده چون اين اوصاف در غير آنها جمع نميشود و امر بمعروف و نهى از منکر و حفظ حدود الهى موقوف بمعرفت تمام احکام است بزرگ و کوچک خفىّ و جلىّ و براى غير آنها ممکن نيست و عياشى ره اين معنى را تأييد نموده و در مجمع از صادقين عليهما السلام نقل نموده که التائبين تا و الحافظين بيا و نون قرائت نموده‌اند بنابر آنکه اوصاف المؤمنين باشند و در روايات ديگرى اين قرائت تقرير شده است و بنابر قرائت مشهوره اوصاف مذکوره براى مدح مرفوع شده و خبر مبتداء محذوف است که کلمه هم باشد و بنظر حقير ائمه اطهار مصاديق کامله اين اوصافند غير از صفت اول چون ايشان معصومند از هر گناه و توبه از ايشان محقق نمى‌شود مگر بمعنى لغوى باشد که رجوع است يا آنکه توبه از ترک اولى باشد که بعضى قائل شده‌اند و حقير قبول ندارم و در خاتمه پيغمبر اکرم مأمور ابلاغ اين بشارت باهل ايمان شده است.