تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
التَّائِبُونَ الْعابِدُونَ الْحامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاکِعُونَ السَّاجِدُونَ الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّاهُونَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ الْحافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ (112)
بعد از آن وصف اين مؤمنين را فرمايد به صفات نه گانه:
صفت اول: التَّائِبُونَ: مؤمنان مذکوره بازگرديدگانند از معاصى، يا رجوع کنندگانند به حضرت بارى.
صفت دوم: الْعابِدُونَ: پرستندگان حق به اخلاص و قائم به شرايط خدمت.
صفت سوم: الْحامِدُونَ: ستايندگان حق بر آنچه به ايشان رسد از سراء و ضراء، يا شناسندگان نعم الهى در هر لحظه.
صفت چهارم: السَّائِحُونَ: روزه‌داران لقوله صلّى اللّه عليه و آله «1» (سياحة امّتى الصّوم) فرمود حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله: سياحت کردن امت من روزه است، وجه تسميه صائم به سايح آنکه، در خبر وارد شده «2» که فرداى قيامت
«1» مجمع ج 3 ص 76.
«2» ج 4 ص 333.
ج5، ص 213
هر کسى را در بهشت جائى معين بدهند مگر روزه دار، که حق تعالى فرمود: تو در بهشت گردش و سياحت کن تا هر جا که تو را خوش آيد منزل کن، يا مراد سائحان سير کنندگان به طلب علم يا براى جهاد و حج و زيارات، يا بيرون آيندگان از باديه نفس بسر منزل انس، يا سير کنندگان راه حق به دو قدم صبر و شکر، يا تولى و تبرى.
صفت پنجم: الرَّاکِعُونَ: رکوع کنندگان در نماز يا خضوع آرندگان بر درگاه بى‌نياز.
صفت ششم: السَّاجِدُونَ: سجده کنندگان در نماز، يا طالبان قرب رفيع الدرجات.
صفت هفتم: الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ: امر نمايندگان به کارهاى پسنديده از ايمان و طاعت و سنت حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم.
صفت هشتم: وَ النَّاهُونَ عَنِ الْمُنْکَرِ: و بازدارندگان از ناشايستگيها مانند کفر و معاصى و بدعتها.
نکته- ذکر حرف عطف در اين دو وصف يا به جهت آنست که هر دو در حکم خصلت واحده‌اند کأنه فرموده جامع بين الوصفين، يا به سبب تضاد ميان امر و نهى مانند ثيبات و ابکارا.
صفت نهم: وَ الْحافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ: و نگاهدارندگان مر احکام و شرايع الهى را.
نکته- ذکر «و» در اينجا براى تنبه است به آنکه ما قبل آن مفصل اين فضايل، و اين مجمل است، و گويند به جهت آنکه تتابع به سابع تمام شده از حيثى که سبعه عدد تام است و ثامن ابتداء است به عدد ديگر معطوف بر آن، و لذا آن را واو ثمانيه گويند.
وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ: و بشارت ده مؤمنان را که بدين صفات موصوفند.
نکته- وضع مظهر در موضع ضمير دليل است بر آنکه ايمان، داعى ايشان است بدين فضائل، و مؤمن کامل آنکس است که متصف بدين صفات باشد. و حذف مبشر به اشارت است به تعظيم و تکثير آن (کانّه قال و بشّرهم بما يجلّ
ج5، ص 214
عن احاطة الافهام و تعبير الکلام) و اصحاب ما روايت نموده که اين اوصاف ائمه معصومين است، زيرا جميع اين صفات بر وجه تمام و کمال در غير ايشان يافت نشود، چنانچه عياشى روايت نموده که: مراد، ائمه مى‌باشند، و به روايت على بن ابراهيم قمى آيه شريفه در باره ائمه نازل شد.