اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لَقَد تاب‌َ اللّه‌ُ عَلَي النَّبِي‌ِّ وَ المُهاجِرِين‌َ وَ الأَنصارِ الَّذِين‌َ اتَّبَعُوه‌ُ فِي ساعَةِ العُسرَةِ مِن بَعدِ ما کادَ يَزِيغ‌ُ قُلُوب‌ُ فَرِيق‌ٍ مِنهُم ثُم‌َّ تاب‌َ عَلَيهِم إِنَّه‌ُ بِهِم رَؤُف‌ٌ رَحِيم‌ٌ (117)
هر آينه بتحقيق قبول توبه فرمود خداوند بر پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و مهاجرين و انصار آنهايي که متابعت پيغمبر کردند در آن ساعت سخت شديد از بعد از آني که جماعتي از آنها را زيغ و زنگ گرفت دلهاي آنها را پس از آن خداوند توبه آنها
جلد 8 - صفحه 327
را قبول فرمود محققا خدا بآنها رءوف و رحيم است.
لَقَد تاب‌َ اللّه‌ُ عَلَي النَّبِي‌ِّ اشکال- قبولي توبه متفرع بر توبه است و توبه فرع تحقق معصيت است و حضرت رسول صلّي اللّه عليه و آله و سلّم که معصوم بوده و خيال معصيت در قلب مطهرش خطور نداشته چگونه قبول توبه او ميشود.
جواب- حضرت تقاضاي قبولي توبه براي مهاجرين و انصار نمود و خداوند تقاضاي او را قبول فرمود و لذا در اخبار از حضرت زين العابدين و حضرت باقر و حضرت صادق عليهم السلام فرمودند
(لقد تاب اللّه بالنبي)
و چون ما در اول اينکه تفسير تحريف را باشدّ انکار منکر شديم مي‌گوييم اينکه اخبار تفسير بمعني است يعني علي النبي بمعني اينست که بتوسط نبي و تمناي او خداوند قبول فرمود وَ المُهاجِرِين‌َ وَ الأَنصارِ آنهايي که در غزوه تبوک همراه پيغمبر آمده بودند الَّذِين‌َ اتَّبَعُوه‌ُ و مصمم بر جهاد بودند فِي ساعَةِ العُسرَةِ ساعت عبارت از يک برهه از زمان و قسمتي از وقت است و مراد از عسرة از حيث جهاد نيست بلکه از ضيق معيشت است از فقدان مأکول و مشروب و مرکوب حتي دارد يک دانه خرما را او ميمکيد بديگري ميداد و هکذا چند نفر بيک خرما قناعت ميکردند و يک مرکب ناقه هر کدام يک ساعتي سوار ميشدند و بقيه پياده بودند.
مِن بَعدِ ما کادَ يَزِيغ‌ُ قُلُوب‌ُ فَرِيق‌ٍ مِنهُم که نزديک بود که جماعتي از اينها برگردند و زيغ در قلوب آنها وارد شود و منصرف از جهاد شوند خداوند آنها را حفظ فرمود و ثابت قدم قرار داد و همين است معناي لَقَد تاب‌َ اللّه‌ُ که بلام قسم تأکيد فرموده ثُم‌َّ تاب‌َ عَلَيهِم و آنها جدا قيام بجهاد کردند تا فتح و فيروزي نصيب آنها شد انّه بهم باينها که از روي حقيقت ايمان واقع و ثبات قدم داشتند رءوف رحيم با رافت و مهربان است، رحمت افاضه فيوضات.
328