تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ کُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ (119)
بعد از آن خطاب به مؤمنان فرمايد:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا: اى کسانى که ايمان آورديد. اتَّقُوا اللَّهَ: بپرهيزيد و بترسيد از خدا و به مخالفت او قيام مکنيد. وَ کُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ: و باشيد با راستگويان در اقوال. 2- راستگويان در دين خدا به نيات و اقوال و افعال مانند اين سه نفر تائب که راست گفتند و عذر باطل نياوردند و به سبب راستى (من صدق نجى) نجات يافتند. 3- نزد بعضى خطاب به اهل کتاب است يعنى اى گرويدگان به موسى و عيسى، بترسيد از خداى تعالى در مخالفت پيغمبر، و باشيد با صادقان که اصحاب اخيار و امت بزرگوار او هستند. 4- نزد جمعى مراد به صادقان کسانيند که در اين آيه ذکر شده «رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ
ج5، ص 229
عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى نَحْبَهُ» «1» که عبيدة بن حارث و حمزة بن عبد المطلب و جعفر بن ابى طالب «وَ مِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ» مانند على بن ابى طالب عليه السّلام و ابن جريح: مراد از صادقين مهاجرين‌اند به دليل «لِلْفُقَراءِ الْمُهاجِرِينَ (الى قوله) هُمُ الصَّادِقُونَ» «2». 5- نزد بعضى مراد نبيين و صديقين‌اند که امروز با اينها باش تا فردا با ايشان باشى. 6- ابو صالح از ابن عباس که مراد على بن ابى طالب و اصحابش مى‌باشند. 7- در مجمع «3» و رازى «4» جابر بن عبد الله انصارى از حضرت باقر عليه السّلام روايت نموده که فرمود: با آل محمّد عليهم السلام باشيد.
8- ابراهيم حموينى و حافظ ابو نعيم و ثعلبى در کتاب کشف و خرکوشى در کتاب شرف المصطفى و ابن قعنب و ابو يوسف در تفسير خود و ثقفى از علماى عامه هر يک به طرق خود نقل نموده که مراد صادقين، محمّد و آل محمد عليهم السلام است. «5» تحقيق- کيفيت استدلال:
اولا مراد آيه شريفه صادقين على الاطلاق است، يعنى کسى که صادق در جميع اعمال و افعال و صادق در نيات و قلوب باشند که زنگ و زيغ در قلوب آنها نبوده مستقيم در تمام امور باشند، و آن تحقق نيابد مگر در کسانى که معصوم باشند، و مراد معيت با جسم و بدن نخواهد بود، زيرا محال و بيفايده است بلکه مراد به دلالت عقل بايد وجوب متابعت با آنها باشد که در اقوال و افعال صادق، و تمام امت بايد مطيع و منقاد امر و نهى او شوند، و اين ممکن نيست مگر آنکه داراى موهبت کبراى عصمت باشد و در ميان امت متصف به صفت صدق مطلق، و معصوم از هر زلل اختصاص به حضرت على و اولاد
«1» سوره احزاب آيه 23.
«2» سوره حشر آيه 8.
«3» مجمع ج 3 ص 81.
«4» تفسير ابو الفتوح رازى ج 5 ص 277.
«5» تفسير برهان ج 2 ص 170. بنقل از ثعلبى. و ابو حاکم حسکانى در شواهد التنزيل در ذيل آيه شريفه نقل فرموده است.
ج5، ص 230
طاهرين او صلوات الله عليهم اجمعين خواهد داشت.
ثانيا- اگر مراد از صادقين صادق فى الجمله باشد هر آينه به مقتضاى ظاهر آيه بايد مکلفين مأمور باشند به متابعت هر کسى که فى الجمله صادق باشد و لو يک دفعه، زيرا امر به متابعت مطلق و مقيد به زمانى و فعلى نفرمود، بنابراين متابعت صادقين فى الجمله در اقوال و اعمال ناشايسته لازم آيد، و حال آنکه بالاتفاق باطل است؛ پس برهان عقلى حکم شود به آنکه وجوب متابعت نسبت به صادقين مطلق، و مصدقين تصديق حق مى‌باشد، و آن منحصر است به اهل بيت عصمت و طهارت.
ثالثا- بنابر فرض صادق فى الجمله امر به متناقضين و اجتماع ضدين و آن به بديهه عقل باطل است، زيرا امر فرمود به متابعت ايشان و نهى فرمود از ارتکاب حرام، پس اگر صادق فى الجمله فعل حرام نمايد، هم امر به متابعت او خواهد بود و هم نهى از متابعت، و آن اجتماع نقيضين است، و ايضا هم امر به متابعت او فرموده در آن فعل و هم امر نموده به وجوب ترک آن و اين اجتماع ضدين، و صدور چنين تکليفى از حکيم على الاطلاق محال است، پس مراد صادقين مطلق باشد در کليه امورات، و در ميان امت غير ائمه معصومين و منصوبين از جانب رسول امين و متعين به وحى خداوند مبين، نخواهد بود.
رابعا در آيه شريفه حق تعالى خطاب به مؤمنين فرموده بر سبيل عموم به تحصيل تقوى، و آن معقول نيست مگر کسى که محتمل باشد در حق او عدم تقوى و جواز خطا و بعد بر سبيل عموم امر فرموده به متابعت صادقين، و مسلما مأمورين به متابعت صادقين غير صادقين‌اند، زيرا اگر عين هم باشند لازم آيد اتحاد تابع و متبوع، و آن باطل است، پس بايد صادقين، معصومين از خطا باشند، و عصمت هم امر مخفى، و جز علام الغيوب کسى به آن عالم نيست، لذا تعيين صادقين در آيه از جانب رب العالمين خواهد بود.