تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قاتِلُوا الَّذِينَ يَلُونَکُمْ مِنَ الْکُفَّارِ وَ لْيَجِدُوا فِيکُمْ غِلْظَةً وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ (123)
بعد از آن امر به قتال مى‌فرمايد:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا: اى کسانى که ايمان آورده‌ايد. قاتِلُوا الَّذِينَ يَلُونَکُمْ مِنَ الْکُفَّارِ: کارزار کنيد با آنانکه نزديک شما هستند از کفار، و آنها يهودان حوالى مدينه بودند مانند بنى قريضه و بنى نضير و خيبر. و گويند مراد اهل رومند که در ولايت شام بودند، و شام قريب به مدينه است؛ و به هر تقدير مى‌فرمايد که قتال کنيد با مشرکان نزديک. وَ لْيَجِدُوا فِيکُمْ غِلْظَةً: و بايد که بيابند و فهم کنند در شما درشتى را نسبت به خود، يعنى عنفى در مقابل باشد از وقوع در قتال. يا شدت و فرط صبرى بر مقاتله يا شجاعتى تمام در حين محاربه.
غرض آنست که محاربه و مقاتله کنيد به غلظت و خشونت با کفارى که اقرب به شما باشند، زيرا قتال با تباين امکنه دفعة واحده از محالات است، پس ناچار باشيد از ترتيب و احوط ابتداى به اقرب است مادامى که خطر ابعد، اشد نباشد؛ و لذا حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله مقاتله نمود با بنى قريضه و بنو نضير قبل از حرب هوازن و مکه، و با اهل فارس محاربه ننمود به جهت دورى ايشان. از ابن عمر پرسيدند از قتال ديلم، گفت: بر شما باد که با روم کارزار کنيد.
وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ: و بدانيد که خداى تعالى با پرهيزکاران است به حفظ و اعانت و نصرت، و محال است که خداى تعالى به چيزى امر فرمايد و ذات سبحانه با ضدّ آن باشد. در فتوحات: حق تعالى مؤمنان را به قتال کفار نزديک امر مى‌فرمايد، و هيچ دشمنى از نفس اماره کافر نعمت، نزديکتر به تو نيست، چنانچه «اعدى عدوّک نفسک الّتى بين جنبيک» دشمن‌ترين دشمنان نفس تو است که بين طرفين توست، پس به قتال او که جهاد اکبر است، اشتغال نمودن اولى و انسب مى‌نمايد که شخص غافل از آن نباشد.
ج5، ص 237
خاتمه- منشأ رفتن حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به جنگ تبوک آن بود که در سنه «9» خبر به مدينه رسيد که لشکر روم به شام آمده و متوجه مدينه‌اند و مقدمه لشکر به لقا رسيده، و «هرقل» در «حمص» است. حضرت با سى هزار مرد متوجه شام شد. چون به تبوک که چهارده منزلى است که تا مدت دو ماه توقف نمود، ظاهر شد که آن خبر دروغ بوده بازگشت فرمود. در اين جنگ حضرت امير المؤمنين عليه السّلام را در مدينه خليفه خود گردانيد.