اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَئِن أَتَيت‌َ الَّذِين‌َ أُوتُوا الکِتاب‌َ بِکُل‌ِّ آيَةٍ ما تَبِعُوا قِبلَتَک‌َ وَ ما أَنت‌َ بِتابِع‌ٍ قِبلَتَهُم وَ ما بَعضُهُم بِتابِع‌ٍ قِبلَةَ بَعض‌ٍ وَ لَئِن‌ِ اتَّبَعت‌َ أَهواءَهُم مِن بَعدِ ما جاءَک‌َ مِن‌َ العِلم‌ِ إِنَّک‌َ إِذاً لَمِن‌َ الظّالِمِين‌َ (145)
(و اگر هر نشانه و آيه براي کساني که کتاب بآنها داده شده بياوري، قبله ترا پيروي نميکنند و تو نيز قبله آنان را پيرو نيستي و بعض از اهل کتاب نيز پيرو قبله بعض ديگر نيستند، و اگر هواهاي نفساني آنان را
جلد 2 - صفحه 239
پيروي کني بعد از آنکه علم براي تو آمده است در اينکه هنگام از ستمکاران خواهي بود) وَ لَئِن أَتَيت‌َ بعد از آنکه مکرر در آيات شريفه قرآن بيان فرمود که اهل کتاب بويژه يهود حقانيت اسلام و پيغمبري حضرت محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم براي آنها ثابت و مکشوف گرديد و باوصاف و خصوصيات او را ميشناسند و مي‌دانند اينکه همان پيغمبري است که انبياء آنها بشارت بآمدن او دادند و مع ذلک بواسطه قساوت قلب و از روي لجاج و عناد و عصبيت او را انکار نمودند، در اينکه آيه کان خاطر پيغمبر را از جانب يهود و اهل کتاب آسوده نموده مي‌فرمايد اگر هزاران معجزه براي اهل کتاب اقامه نمايي آنان ترا متابعت نميکنند بويژه در امر قبله که از قبله آنان بقبله اعراب و بني اسمعيل رو گردانيده هرگز با تو موافقت نخواهند کرد.
و معلوم است که پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم بعد از آنکه حکمي از جانب خدا بر او نازل شد ديگر محال است آن را رها کند و لذا پيغمبر اکرم نيز قبله آنان را ديگر پيروي نخواهد کرد.
و نيز معلوم است که يهود و نصاري بواسطه اختلافات شديدي که بين آنهاست قبله يکديگر را متابعت نخواهند نمود که مثلا نصاري بطرف قبله يهود و يا يهود بطرف قبله نصاري که در جانب مشرق بعنوان محل تولد مسيح است عبادت کنند.
وَ لَئِن‌ِ اتَّبَعت‌َ أَهواءَهُم الاية اينکه قسمت بدو مطلب نظر دارد يکي آنکه يهود و نصاري بعد از آنکه نسخ شريعت آنها و حقانيت اسلام براي آنان ثابت و محقق شد ديگر دنبال نمودن و مجادله روي قبله سابق خود از روي هوي و خود خواهي است و ديگر اينکه هر که براي او ثابت و معلوم گردد که آنها از
جلد 2 - صفحه 240
روي هوي و عصبيت قومي روي قبله خود اصرار ميورزند و متابعت آنها را بکند مسلما بنفس خود و در حق خود ظلم و ستم نموده است.
و تهديد در اينکه آيه خطاب به پيغمبر قطع طمع يهود است مانند آيه:
لَئِن أَشرَکت‌َ لَيَحبَطَن‌َّ عَمَلُک‌َ«1» که براي قطع طمع مشرکين ميباشد.