تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
أَ وَ لا يَرَوْنَ أَنَّهُمْ يُفْتَنُونَ فِي کُلِّ عامٍ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ لا يَتُوبُونَ وَ لا هُمْ يَذَّکَّرُونَ (126) وَ إِذا ما أُنْزِلَتْ سُورَةٌ نَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ هَلْ يَراکُمْ مِنْ أَحَدٍ ثُمَّ انْصَرَفُوا صَرَفَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَفْقَهُونَ (127)
ترجمه
آيا نمى‌بينند که آنها مبتلا ميشوند در هر سال يکبار يا دو بار پس نه توبه مى‌کنند و نه آنها عبرت مى‌گيرند
و چون نازل شود سوره مى‌نگرند بعضى از آنها ببعضى که آيا مى‌بيند شما را هيچ کس پس منصرف شوند منصرف نموده خدا دلهاشان را براى آنکه آنانند گروهى که نمى‌فهمند.
تفسير
خداوند سالى يکى دو بار منافقان را مبتلا ميفرمود بانواع بليّات يا امتحان ميفرمود آنها را بحکم جهاد با پيغمبر (ص) و مشاهده مينمودند آيات الهى را در نصرت او بر کفار با وصف اين نه توبه مينمودند از نفاق و کفر باطنى خودشان و نه متذکر مرگ ميشدند و نه ديده عبرت آنها باز ميشد و قمى ره فتنه را بمرض تفسير فرموده و استفهام براى انکار و واو براى عطف است و يکى از اخلاق ذميمه آنها اين بود که وقتى سوره از قرآن بر پيغمبر اکرم نازل ميشد و حضرت قرائت ميفرمود بطور استهزاء و انکار بيکديگر نگاه مى‌کردند براى اشاره کردن بچشم بعد ميترسيدند از آنکه مسلمانان متوجه بآنها شده باشند و نفاقشان ظاهر شده باشد باز باشاره از يکديگر سؤال مينمودند کسى ملتفت شما شد يا نه اگر کسى آنها را نديده بود مى‌نشستند و مشغول عمليات
جلد 2 صفحه 640
خودشان بودند و منصرف از ذکر و تدبّر در آيات و اگر کسى آنها را ديده بود برمى‌خواستند و ميرفتند بيرون از ترس مسلمانان و رسوائى و مزيد افتضاح خودشان پس در هر حال منصرف ميشدند از حق بباطل و اين براى آن بود که خداوند بسبب خبث طينت و سوء سريرت و عدم تدبّر و تفکر در آيات الهى بآنها فهم عنايت نفرموده بود لذا منصرف شده بود دلهاى آنها از تدبّر در آيات و اتّعاظ بآنها و استفاده از آنها و ايمان بخدا و پيغمبر پس صحيح است گفته شود خدا دلهاى آنها را منصرف نموده بود بخذلان براى عدم قابليتشان و قمى ره فرموده خدا صرف نمود دلهاى آنها را از حق بباطل براى اختيارشان باطل را و بعضى گفته‌اند اينجمله دعاء است از خدا بخذلان آنها و دعاء خدا بر بندگان وعيد است و بنظر حقير اراده دعاء بعيد است و محتمل است مراد آن باشد که وقتى سوره نازل ميشد چون کراهت از استماع آن داشتند گوش نميدادند و مشغول نجوى يا استهزاء يا کارهاى ديگر خودشان بودند و نگاه ميکردند بيکديگر براى آنکه باشاره سؤال نمايند از آنکه کسى از مسلمانان حقيقى متوجه حال آنها هست يا نه اگر متوجه نبود بکلّى از استماع صرف نظر مينمودند و بعمليّات خودشان ادامه ميدادند و اگر کسى متوجه بود ظاهرا گوش ميدادند ولى دل نميدادند که بفهمند و متذکر و متّعظ شوند و اين براى آن بود که خداوند منصرف نموده بود دلهاى آنها را از تعلّم احکام و استماع مواعظ بسلب توفيق از آنها براى آنکه مردمان نفهمى بودند و قابليت نداشتند که بآنها افاضه و از آنها تاييدى شود لذا بحال خود واگذار شدند و استعدادشان باطل گرديد و بنابر اين جمله هل يريکم من احد بيان جمله نظر بعضهم الى بعض است و سؤال عملى است نه قولى و بعضى و يقولون تقدير نموده‌اند و سؤال را قولى قرار داده‌اند و اللّه اعلم.