تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
لَقَدْ جاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ ما عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْکُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ (128) فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ عَلَيْهِ تَوَکَّلْتُ وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ (129)
ترجمه
هر آينه بتحقيق آمد شما را پيغمبرى از خودهاتان که دشوار است بر او رنج کشيدن شما حريص است بر صلاح شما بگروندگان با رأفت و رحمت است
پس اگر رو گرداندند پس بگو کافى است مرا خدا نيست خدائى مگر او بر او توکّل نمودم و او است
جلد 2 صفحه 641
پروردگار عرش بزرگ.
تفسير
قمى ره فرموده من انفسکم يعنى مانند شما است در خلقت و قرائت ميشود من انفسکم بفتح فاء يعنى از نفيس‌ترين و شريفترين شما و در جوامع اين قرائت را نقل نموده که نسبت به پيغمبر (ص) و حضرت زهرا (ع) داده‌اند و بعضى گفته‌اند مراد آنستکه از جنس شما است يعنى نبىّ عربى است و بعضى گفته‌اند يعنى از جنس شما بشر است و ملک نيست در هر حال در مقام امتنان است که از خود شما است و با شما سنخيّت دارد ميتوانيد با او مأنوس شويد و از اخلاق و رفتارش کسب کمال و معرفت نمائيد و بر حسن سابقه‌اش اطلاع پيدا کنيد و موجب مزيد اطمينان شما باقوالش شود و اينکه ملاحظه ميکنيد آنحضرت سعى و کوشش فوق العاده دارد که شما اسلام قبول نمائيد براى آنستکه خيلى سخت و دشوار و ناگوار است بر او رنج و مشقّت و زحمت شما در دنيا و آخرت و ميخواهد شما را بعزت و سعادت و سلامت و کرامت دارين برساند باين جهت حريص است با سلام شما که نميخواهد يکنفر کافر در دنيا باشد و از منافع دنيوى و اخروى دين او محروم گردد و باهل ايمان مخصوصا رأفت و رقّت و رحمت شديد دارد و مهربان و غمخور و دلسوز آنها است ميخواهد مردم را از وادى ضلالت بشاهراه هدايت واصل نمايد و اهل ايمان را بحسب مراتب بکمال لايق خودشان برساند و از آفات مصون فرمايد و با اينهمه آيات واضحات باز اگر از قبول ايمان اعراض نمودند بگو کافى است مرا خدا براى نگهدارى از شرّ دشمنان و غلبه دينم بر اديان اميدوار باويم و از کسى جز او باک ندارم و بغير او امرم را واگذار نميکنم او خداوند ملک عظيم است چنانچه در توحيد از امام صادق (ع) نقل نموده که مراد از عرش ملک است و تحقيق معنى عرش در ضمن تفسير آية الکرسى گذشت و از بعضى روايات استفاده مى‌شود که مخاطب در آيه اول ائمه اطهارند و پيغمبر (ص) از ايشان است و ناگوار و شاقّ است بر او رنج و مشقّت ايشان و اهتمام دارد بحفظ حقوق ايشان و در رأفت و رحمت آنحضرت بر ايشان اهل ايمان با ايشان شريکند و در ثواب الاعمال و عياشى ره از امام صادق (ع) نقل نموده که هر کس سوره انفال و سوره برائت را در هر ماه بخواند هرگز نفاق در قلب او داخل نميشود و از شيعيان امير المؤمنين (ع) است و عياشى اضافه فرموده که در روز قيامت از مائده‌هاى بهشتى با شيعيان او مى‌خورد تا فارغ شوند مردم از حساب و گفته شده است سوره برائت
جلد 2 صفحه 642
آخر سوره است که بر پيغمبر اکرم نازل شده و اين دو آيه آخرين آيات نازله از آسمان است و بکلمه العظيم کلام خداوند عظيم ختم شده است و الحمد للّه اولا و آخرا و الشکر على آلائه باطنا و ظاهرا در کافى از امام باقر (ع) نقل نموده که پيغمبر (ص) فرمود خداوند عطا فرمود بمن سور طول را بجاى تورية و مئين را بجاى انجيل و مثانى را بجاى زبور و فضيلت داد مرا بمفصّل شصت و هشت سوره که آن شاهد بر ساير کتب است پس تورية کتاب موسى (ع) است و انجيل از آن عيسى (ع) و زبور از آن داود (ع) است فيض ره فرموده در تفسير اين الفاظ اختلاف شده و اقرب بصواب و جامع‌ترين آنها بسور کتاب آنستکه طول مانند صرد هفت سوره اول قرآن باشد بعد از فاتحه بنابر آنکه انفال و برائت يک سوره باشند چون آندو بتمامى در باب جنگها نازل شده و قرينتين ناميده شده‌اند و مئين از بنى اسرائيل تا هفت سوره باشد و مسمّى باين اسم شده براى آنکه هر يک از آنها قريب يکصد آيه است و مفصّل از سوره محمّد تا آخر قرآن باشد و باين اسم ناميده شده براى زيادى فواصل آن و مثانى بقيّه سور است که از مئين کمتر و از مفصّل زيادتر است گويا آنکه طول اولا مبادى قرار داده شده و توالى آن مثانى آن و مئين ثانيا مبادى فرض شده و توالى آن مثانى براى آنست و باين مناسبت حقير جلد دوم روان جاويد را بآخر سور طول ختم نمودم و اينکه در ترجمه آيات مراعات پاره‌اى از قوانين زبان فارسى نشده بملاحظه آن بوده که معناى هر لغتى در محل خود براى خواننده معلوم شود چون نيل باين مقصود اهم از مراعات آن قوانين بوده است و الحمد للّه ربّ العالمين و صلّى اللّه على محمّد و آله الطّاهرين.