اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ کان‌َ لِلنّاس‌ِ عَجَباً أَن أَوحَينا إِلي رَجُل‌ٍ مِنهُم أَن أَنذِرِ النّاس‌َ وَ بَشِّرِ الَّذِين‌َ آمَنُوا أَن‌َّ لَهُم قَدَم‌َ صِدق‌ٍ عِندَ رَبِّهِم قال‌َ الکافِرُون‌َ إِن‌َّ هذا لَساحِرٌ مُبِين‌ٌ «2»
آيا براي مردم جاي تعجب است اينکه ما وحي فرستاديم بسوي يک نفر از خود افراد انسان اينکه بترسان جميع افراد انسان را از مخالفت و نافرماني خداوند و بشارت ده بکساني که ايمان آوردند اينکه از براي آنها در نزد پروردگارشان يک قدم صدقي هست گفتند کساني که کافر شدند محققا اينکه آدم هر آينه ساحري است آشکارا [کلام در اينکه آيه در سه مقام واقع ميشود] مقام اول- در باب ارسال رسل در مجلد اول کلم الطيب گفته‌ايم که بر خداوند بمقتضاي عدل لازم است براي راهنمايي بشر که اصل خلقت آنها براي اينکه جهت شده ارسال رسل کند و بشر هم شدّت احتياج بوجود رسول در امور دنيا و آخرت دارند و ادله آن را بيان کرده‌ايم و اينکه اينکه رسول بايد داراي
جلد 9 - صفحه 343
جميع شرائط نبوت باشد عقيدة و اخلاقا و عملا و خلقة و فاقد جميع موانع نبوّت باشد و داراي دليل قطعي که قابل هيچگونه شبهه نباشد از اقامه معجزه و اخبار نبي‌ّ ثابت النبوة و معصوم ثابت العصمة و البته اينکه موضوع در نظر هواپرستان و خودسران و دنياطلبان بسيار مشکل است لذا تعجب ميکنند و حال آنکه جاي تعجب نيست در جنب قدرت الهي لذا ميفرمايد أَ کان‌َ لِلنّاس‌ِ عَجَباً استفهام انکاري است يعني نبايد تعجب کنند أَن أَوحَينا إِلي رَجُل‌ٍ مِنهُم زيرا طريقي از براي هدايت بندگان بسعادت دنيا و آخرت و نجات از مهالک نشأتين بهتر از اينکه نيست زيرا اگر بندگان را فقط بعقل آنها واگذار ميکرد اولا عقول مختلف و خطاء و اشتباه در آنها بسيار و ثانيا (النّاس يستسهلون الذم في قضاء الوتر) و اگر بتوسط ملک يا جن ابلاغ ميفرمود تماس آنها بر بشر ممکن نبود مقام دوم- وظيفه انبياء فقط انذار و بشارت است که بنده‌گان را آگاه کنند و بآنها ابلاغ کنند اموري که باعث سعادت آنها باشد از امور قلبيه، عقائد حقه از توحيد، عدل، معاد و تصديق و ساير عقائد و امور نفسيه از اخلاق فاضله و افعال خارجيه از اعمال و اموري که باعث شقاوت آنها باشد از عقائد فاسده و اخلاق رذيله و اعمال سيئه وَ ما عَلَي الرَّسُول‌ِ إِلَّا البَلاغ‌ُ المُبِين‌ُ لِيَهلِک‌َ مَن هَلَک‌َ عَن بَيِّنَةٍ وَ يَحيي مَن حَي‌َّ عَن بَيِّنَةٍ سوره انفال آيه 44، لذا ميفرمايد أَن أَنذِرِ النّاس‌َ وَ بَشِّرِ الَّذِين‌َ آمَنُوا بعلاوه اينکه بشارت عظمي که أَن‌َّ لَهُم قَدَم‌َ صِدق‌ٍ عِندَ رَبِّهِم بعضي تفسير کردند بوجود مقدس حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم، در بعض اخبار بولايت، بعضي گفتند توحيد. و تحقيق کلام اينست که مراد وسيله شفاعت است و شفعاء روز قيامت قدم صدق هستند و آبرومند نزد خدا که قبول شفاعت آنها را ميفرمايد در حق مؤمنين و وجود حضرت رسالت و ائمه صلوات اللّه عليهم اجمعين اعظم مصاديق آن است.
جلد 9 - صفحه 344
مقام سوم- نظر به اينکه کفار زير بار فرمايشات رسول نميروند و هيچگونه عذري ندارند و نميتوانند دست از کفر و صفات خبيثه و اعمال سيئه خود بردارند ناچار معجزات انبياء را حمل بسحر ميکنند و آنها را ساحر ميپندارند قال‌َ الکافِرُون‌َ إِن‌َّ هذا لَساحِرٌ مُبِين‌ٌ با اينکه بين سحر و معجزه فرقهاي بسيار است. اولا معجزه عبارت از فعلي است از افعال الهي که از قدرت بشر خارج است حتي از قدرت انبياء و اينکه فعل باراده حق بدست رسول جاري ميشود و لذا اسم او آيه و معجزه است و چنين نيست که هر قدر و هر زمان نبي بتواند اجراء کند و سحر يک صنعتي و علمي است که هر که در مقام تحصيل آن باشد ميتواند عمل کند مثل ساير صنايع.
و ثانيا سحر حقيقت ندارد و باصطلاح چشم‌بندي است چنانچه در سحر سحره فرعون ميفرمايد سَحَرُوا أَعيُن‌َ النّاس‌ِ سوره اعراف آيه 113 و معجزه حقيقت و واقعيت دارد مثل مرده زنده کردن عيسي و بينا کردن کور.
و ثالثا معجزه مقرون بدعوي است و اما سحر اگر ساحر دعوي مقامي کند از او صادر نميشود.
و رابعا شخص مدعي رسالت بايد جامع جميع شرائط و فاقد جميع موانع باشد مجرد صدور خارق عادت دليل نيست و معجزه نيست مثل کراماتي که از بعض اولياء احيانا صادر ميشود.