تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَقَدْ أَهْلَکْنَا الْقُرُونَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَمَّا ظَلَمُوا وَ جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ وَ ما کانُوا لِيُؤْمِنُوا کَذلِکَ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ «13»
بعد از آن اخبار از عقوبات امم ماضيه مى‌فرمايد براى احتراز از ارتکاب مثل آن اعمال:
وَ لَقَدْ أَهْلَکْنَا الْقُرُونَ مِنْ قَبْلِکُمْ: و هر آينه بتحقيق هلاک کرديم اهل قرنهاى پيش از شما را، يعنى اهل مکه. لَمَّا ظَلَمُوا: وقتى که ستم کردند به تکذيب پيغمبران، و عصيان ورزيدند در اطاعت رحمن. وَ جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ: و حال آنکه آمده بودند بديشان پيغمبرانشان به حجتهاى روشن و معجزه‌هاى ظاهر که دالند بر صدق نبوت ايشان. وَ ما کانُوا لِيُؤْمِنُوا: و نبودند ايشان که ايمان آرند اگر هلاک نشدندى و زنده ماندى به جهت فرط عناد و لجاج و انکار ايشان. حاصل آنکه: معلوم و محقق بود که اگر اين جماعت کفره مانند قوم نوح و عاد و ثمود و لوط و غيره اگر باقى بمانند، ايمان نياورند به انبياء و کتب منزله، و اتمام حجت هم بر آنها شد، سپس عذاب الهى وارد بر ايشان گرديد. ابو على جبائى به اين آيه استدلال نموده بر آنکه ابقاى کافر واجب است اگر معلوم باشد از حالش که ايمان مى‌آورد. «1» کَذلِکَ: همچنين که ايشان را جزا داديم، با هلاک ايشان به جهت تکذيب انبياء، و مهلت نداديم به سبب عدم فايده، بلکه باعث اضرار ايشان. نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ: جزا خواهيم داد گروه مشرکان اهل مکه را که تکذيب پيغمبر خاتم صلّى اللّه عليه و آله مى‌کنند.
«1» مجمع ج 3 ص 96.
ج5، ص 275
نکته- وضع مظهر در موضع مضمر که «نجزيکم» باشد، به جهت دلالت بر کمال جرم ايشان است.
تنذير- آيه شريفه تحذيرى است مر امّت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله را از مخالفت الهى که تأمل نمايند در واقعات امم سابقه و هلاک آنها به عذاب، مانند قوم نوح عليه السّلام به غرق، و قوم ثمود به صيحه، و قوم عاد به باد صرصر، و قوم لوط عليه السّلام به خسف، و قوم موسى عليه السلام و عيسى عليه السّلام به مسخ، و عبرت يابند از آنها و محترز شوند از مخالفت و ارتکاب مناهى.
حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در ذيل خطبه‌اى فرمايد: «1» و انّ لکم فى القرون السّالفة لعبرة اين العمالقة و ابناء العمالقة اين الفراعنة و ابناء الفراعنة اين اصحاب مدائن الرّسّ الّذين قتلوا النّبيّين و أطفأوا سنن المرسلين و احيوا سنن الجبّارين اين الّذين ساروا بالجيوش و هزموا الالوف و عسکروا العساکر و مدّنوا المدائن.
يعنى: بدرستى که براى شما در اهل قرنهاى گذشته هر آينه عبرتى است از حال ايشان و گذاشتن اين جهان، کجايند عمالقه و پادشاهان عمالقه که پادشاهان حجاز و يمن بودند از اولاد عمليق بن لاود بن ارم بن سام بن نوح عليه السّلام، کجايند فراعنه و پسران فراعنه که ملوک مصر بودند به استقلال، و چگونه در دريا غرق شدند با لشکر و از آب به آتش گرفتار، کجايند اصحاب مدائن رس که اصحاب شعيب پيغمبر بودند، آنانکه کشتند پيغمبران را و فرونشاندند چراغهاى طرق رسولان را و زنده کردند طريقهاى متکبران را، کجايند آنانکه سير کردند با لشکرها و هزيمت ساختند هزاران هزارها و گرد آوردند لشکرها را و بنا نمودند شهرها.