اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذا أَذَقنَا النّاس‌َ رَحمَةً مِن بَعدِ ضَرّاءَ مَسَّتهُم إِذا لَهُم مَکرٌ فِي آياتِنا قُل‌ِ اللّه‌ُ أَسرَع‌ُ مَکراً إِن‌َّ رُسُلَنا يَکتُبُون‌َ ما تَمکُرُون‌َ «21»
و زماني که چشانيديم بافراد انسان رحمتي از بعد از مضرّاتي که بآنها مساس پيدا کرده که دفع بليات از آنها شد در اينکه موقع از براي آنها مکر هست که در آيات ما ميکنند بگو بآنها خداوند مکر او سريع‌تر است محققا ملائکه کتبه که رسل الهي هستند مينويسند آنچه را که مکر ميکنيد.
وَ إِذا أَذَقنَا النّاس‌َ مراد از ناس مشرکين و کفار و معاندين و مخالفين و اهل ضلالت است که اينها زماني که مبتلا ببلاهاي سخت شدند و خداوند بلطف و عنايت خود دفع آن بلاها را از آنها نمود و رحمت خود را بآنها چشانيد که مفاد رَحمَةً مِن بَعدِ ضَرّاءَ مَسَّتهُم است حقيقة حس‌ّ کردند.
إِذا لَهُم مَکرٌ فِي آياتِنا مکرهاي کفار و مشرکين و اهل باطل بسيار است و اقسام زيادي دارد: يک قسم آنکه بيايند اظهار ايمان و موافقت کنند و داخله مسلمين را بهم زنند، يک قسم القاء شبهات در اذهان ضعفاء ايمان کنند، يک قسم
جلد 9 - صفحه 367
مانع شوند از تشرف ديگران بدين حق، يک قسم لباس حق بپوشند و گرگ باشند و گرگ بلباس ميش در ميانه گله و هزارها مکرهاي ديگر مخصوصا اولي و دومي و سومي و معاويه و بني اميه و بني العباس و من يحذوا حذوهم که در قرآن بفرمايد وَ قَد مَکَرُوا مَکرَهُم وَ عِندَ اللّه‌ِ مَکرُهُم وَ إِن کان‌َ مَکرُهُم لِتَزُول‌َ مِنه‌ُ الجِبال‌ُ ابراهيم آيه 47، و مراد في آياتنا در حق انبياء، ائمه، علماء، قرآن، اخبار احکام دين و امثال آنها.
قُل‌ِ اللّه‌ُ أَسرَع‌ُ مَکراً اما مکرهاي آنها هر چه باشد و هر مقدار باشد تا مشيت حق تعلق نگيرد بقدر خردلي اثر ندارد، و اما مکر الهي بطوري آنها را مفتضح و رسوا کند و بعقوبات دنيوي و اخروي گرفتار کند که تصور نميکردند بلکه بصورت مال و منال و جاه و مقام بآنها دهد که بسيار خوشنود باشند و در عين حال بلاء است و مورث زيادتي عقوبت آنها است وَ لا يَحسَبَن‌َّ الَّذِين‌َ کَفَرُوا أَنَّما نُملِي لَهُم خَيرٌ لِأَنفُسِهِم إِنَّما نُملِي لَهُم لِيَزدادُوا إِثماً وَ لَهُم عَذاب‌ٌ مُهِين‌ٌ آل عمران آيه 172 ان‌ّ رسلنا ملائکه که مأمور بر کتب اعمال هستند مثل رقيب و عتيد يَکتُبُون‌َ ما تَمکُرُون‌َ جزئي و کلي اقوال و افعال آنها را ثبت و ضبط ميکنند ما يَلفِظُ مِن قَول‌ٍ إِلّا لَدَيه‌ِ رَقِيب‌ٌ عَتِيدٌ ق آيه 17.