سوره یونس، آیه ۲۱ · جزء ۱۱ · صفحه ۲۱۱
وَ إِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُمْ إِذَا لَهُمْ مَكْرٌ فِي آيَاتِنَا قُلِ اللَّهُ أَسْرَعُ مَكْراً إِنَ رُسُلَنَا يَكْتُبُونَ مَا تَمْكُرُونَ
هنگامی که به مردم، پس از ناراحتی که به آنها رسیده است، رحمتی بچشانیم، در آیات ما نیرنگ میکنند (، و برای آن نعمت و رحمت توجیهات ناروا میکنند)؛ بگو: «خداوند سریعتر از شما مکر [= چارهجویی] میکند؛ و رسولان [= فرشتگان] ما، آنچه نیرنگ میکنید (و نقشه میکشید)، مینویسند!»
معنی کلمات و عبارات
«أَذَقْنَا»: چشاندیم. «رَحْمَة»: مراد نعمت است که از رحمت خدا سرچشمه میگیرد. «ضَرَّآءَ»: شدّت و محنت. گزند. مؤنّث است و مذکّر ندارد. «مَکْرٌ»: نیرنگ. چارهسازی نهانی و چارهجوئی پنهانی. مراد این است که کافران میخواستند با تکذیب آیات و طعنهزدن بدانها و شکّ و گمان انداختن به دل ضعفاء تأثیر کلام آسمانی را خنثی نمایند. «رُسُلَنا»: فرستادگان ما. مراد فرشتگان مأمور نوشتن اعمال مردمان است (نگا: انفطار / و و ).
نزول
سال ۱۶ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- جنگ خندق (احزاب)مرتبط با نزول
۵ هجرت · مدینه - کشته شدن ابورافع
16 بعثت · خیبر - واقعه الرجیع
16 بعثت · الرجیع - نبرد حمراءالاسد
16 بعثت · حمراءالاسد - فاجعه بئرمعونه
16 بعثت · بئرمعونه - سریه زید به قرده
16 بعثت · قرده - سریه قطن
16 بعثت · قطن - اخراج بنینضیر از مدینه
16 بعثت · مدینه - پیمانهای خویشاوندی برای تحکیم روابط قبایل
16 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - رفاه و آسایش، جلوه اى از رحمت خدا نسبت به مردم «و إذا أذقنا الناس رحمة من بعد ضراء مسّتهم»
کلمه «رحمت» به قرینه «ضراء» (سختى) کنایه از رفاه و آسایش است.
۲ - رحمت خدا، در دنیا فراگیر همه انسانهاست. «و إذا أذقنا الناس رحمة»
۳ - انسان، موجودى ناسپاس در برابر نعمتهاى خداوند «و إذا أذقنا الناس رحمة ... إذا لهم مکر فى ءایاتنا»
مفهوم آیه این است که: انسانها به جاى شکر و سپاسگزارى در برابر نعمتهایى که به ایشان عطا کرده ایم، با آیات و نشانه هاى ما به نیرنگ ورزى و توطئه برخاستند.
۴ - مردمان ناسپاس مورد سرزنش خداوند «و إذا أذقنا الناس رحمة ... إذا لهم مکر فى ءایاتنا»
۵ - شکر و سپاسگزارى در برابر نعمتهاى خداوند، امرى شایسته و لازم «و إذا أذقنا الناس رحمة ... إذا لهم مکر فى ءایاتنا»
۶ - رفاه و آسایش بسیار، زمینه ساز روحیه ناسپاسى و کفران «و إذا أذقنا الناس رحمة من بعد ضراء مسّتهم إذا لهم مکر فى ءایاتنا»
۷ - ادیان آسمانى و پیامبران الهى، جلوه هاى رحمت خدا بر مردم «و إذا أذقنا الناس رحمة»
«رحمة» در «و إذا أذقنا الناس رحمة» - به قرینه فرازهاى پیشین - مى تواند کنایه از ادیان آسمانى باشد که توسط پیامبران براى نجات بشر از مشکلات و مصایب آورده شده اند. گفتنى است که جمله «إذا لهم مکر فى آیاتنا» نیز مؤید این برداشت مى باشد.
۸ - انسان، موجودى ناسپاس در برابر نعمت بعثت پیامبران و تعلیمات الهى آنان «و إذا أذقنا الناس رحمة ... إذا لهم مکر فى ءایاتنا»
۹ - رویارویى قشرهاى مرفه و اشراف عصر بعثت با پیامبر(ص) و توطئه و نیرنگ آنان در برابر معجزه آن حضرت (قرآن کریم) «و إذا أذقنا الناس رحمة من بعد ضراء مسّتهم إذا لهم مکر فى ءایاتنا»
۱۰ - قرآن، داراى ساختارى آیه آیه «إذا لهم مکر فى ءایاتنا»
۱۱ - مکر خدا، سریع ترین و کارآمدترین مکرهاست. «إذا لهم مکر فى ءایاتنا قل اللّه أسرع مکراً»
۱۲ - پیامبران الهى، مستظهر و پشت گرم به حمایت و پشتیبانى خدا از آنان علیه توطئه گران و نیرنگ بازان «و إذا أذقنا الناس رحمة ... إذا لهم مکر فى ءایاتنا قل اللّه أسرع مکراً»
۱۳ - اعلام حمایت و پشتیبانى خدا از پیامبر(ص) و قرآن، علیه توطئه گران و نیرنگ بازان عصر بعثت و تهدید آنان به عذاب «و إذا أذقنا الناس رحمة ... إذا لهم مکر فى ءایاتنا قل اللّه أسرع مکراً»
مکر خدا، مى تواند کنایه از عذاب او باشد.
۱۴ - توطئه و نیرنگ علیه قرآن، تلاشى مذبوحانه بوده و نیرنگ بازان پیش از به ثمر رساندن توطئه هاى خود، در دام مکر (عذاب) خدا گرفتار خواهند شد. «إذا لهم مکر فى ءایاتنا قل اللّه أسرع مکراً»
۱۵ - اعمال انسانها توسط فرشتگان مراقب، ثبت مى شود. «إن رسلنا یکتبون ما تمکرون»
۱۶ - فرشتگان مراقب اعمالِ مردمان، از نوشتن هیچ عملى - هر چند که کوچک و اندک باشد - فروگذارى نمى کنند. «إن رسلنا یکتبون ما تمکرون»
کلمه «ما» در «ما تمکرون» افاده عموم مى کند.
۱۷ - قرآن کریم در حصار حفاظت و مراقبت فرشتگان الهى «إذا لهم مکر فى ءایاتنا قل اللّه أسرع مکراً إن رسلنا یکتبون ما تمکرون»
به قرینه مقام مى توان گفت که: خداوند براى جاودان ماندن قرآن و مصونیت آن از هر گونه اقدامهاى شیطانىِ انسانهاى کفرپیشه و ضد دین، فرشتگانى را مأمور حفاظت و مراقبت از آن کرده است و مراد از «رسل» در «إن رسلنا یکتبون ما تمکرون» همین دسته از فرشتگان مى باشد.
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۱–۲۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۲۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۳۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۱ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۲۱ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۲۱ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۲۱ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۱ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۱–۲۳ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲۱
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار مکر خدااشراف صدر اسلام و قرآناشراف صدر اسلام و محمدانبیا و توطئه گراناهمیت ادیانبیتأثیری توطئه علیه قرآنتهدید توطئه گرانتوطئه اشراف صدر اسلامتوطئه مرفهان صدر اسلاممرفهان صدر اسلام و قرآنمرفهان صدر اسلام و محمدملائکه و پاسداری از قرآننقش ملائکه کاتب عملپاسداران قرآنکفران دینحمایت از قرآنویژگیهای رحمت خدااهمیت رفاهعذاب توطئه گرانویژگیهای مکر خداسرزنش کفران کنندگانحامی انبیانعمت انبیاتوطئه علیه قرآنزمینه کفران نعمتمکر خداحمایت از محمدکفران انسانوسعت رحمت خداساختار قرآنثبت عملآثار رفاهاهمیت شکر نعمتتوطئه علیه محمدحمایتهای خداصفات انسانتهدید به عذابنقش انبیانشانه های رحمت خداعمل پسندیدهعذابهای خداویژگیهای قرآنتهدیدهای خداسرزنشهای خداتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۲)
- توطیه برخورداران از نعمتهای الهی، بر ضدّ ایات خدا
- مکر نجات یافتگان از رنج و مشقّت در ایات الهی
- گرفتاری مکر کنندگان در ایات الهی، به دام مکر و عذاب الهی
- ثبت نیرنگ مکرکنندگان در ایات الهی از سوی فرشتگان
- حفظ و ثبت نیرنگهای انسان ازسوی ملایکه
- هشدار خدا به انسانها، از اعمال زشت خود
- تهدید کافران صدر اسلام به عذاب و کیفر، از سوی خدا+۳ آیه
- تهدید حیلهگران مشرک، به انتقام، از سوی خداوند+۳ آیه
- حرمت مکر، علیه ایات خدا
- مکر خدا، سریع ترین و کارامدترین مکرها
- ناسپاسی از رحمتهای الهی، مورد سرزنش خداوند
- ناسپاسی مشرکان و مکر ورزی انان در برابر ایات الهی، به رغم بهره مندی انان از رحمت الهی
- رفاه و اسایش کافران پس از سختیها، زمینه ساز مکر و توطیه انان درباره ایات خدا
- رفاه و برخورداری از نعمتها، جلوه ای از رحمت خدا نسبت به انسانها+۲ آیه
- رویارویی همراه با مکر و توطیه مرفّهان صدر اسلام در برابر معجزه قران
- ناپایداری رفاه و اسایش در دنیا+۱ آیه
- چشیدن انسان از رحمت الهی، پس از گرفتاری به سختیها و مشکلات+۱ آیه
- خداوند، برطرف کننده سختیها و گرفتاریهای انسان+۵ آیه
- روی اوردن گروهی از انسانها به شرک، پس از دفع ضرر از انها از جانب خداوند+۴ آیه
- رفع مضرّات و کمبودها از انسانها، فقط به قدرت خداوند سبحان+۵ آیه
- لطف خداوند به انسانهای کافر، بعد از گرفتاری به کمبودها و مضرّات، به رغم مقابله انان با ایات خداوند
- خداوند، نجات دهنده انسانها از مضرّات+۲ آیه
- گرفتار شدن مکر کنندگان در ایات الهی، به دام مکر و عذاب الهی
- ثبت اعمال ادمیان در نامه عمل شان، به وسیله فرشتگان+۵ آیه
- ثبت اعمال انسان در دنیا از طرف خداوند و بایگانی ان به صورت کتاب و پرونده برای حسابرسی در قیامت+۲ آیه
- تمام رفتارها و کردارهای پیش فرستاده انسانها، مکتوب و ثبت ان به اراده خداوند+۳ آیه
- رویارویی همراه با مکر و توطیه مرفهان صدر اسلام، در برابر معجزه قران
- کفراننعمت، از رذایل مترفان+۱ آیه
- غلبه مکر الهی، علیه مترفان مکّار و حیلهگر
- مکر و نیرنگ مترفان، در برابر ایات الهی
- مکر و توطیه مترفان در برابر ایات الهی، مورد تهدید خداوند
- اعلام حمایت خداوند از پیامبر صلی الله علیه و اله و ایات خود، در پی مکر و توطیه مترفان بر ضدّ ایشان
- پیامبر صلی الله علیه و اله تهدیدکننده کافران به عذاب الهی+۱ آیه
- ثبت و کتابت نیرنگ مکّاران، از سوی فرشتگان
- دستیابی ادمی به رفاه، پس از سختی و مشقّت، موجب سرمستی و نیرنگ او
- مکر خدا، سریعترین و کارامدترین مکرها
- مکر انسانهای ناسپاس، در ایات خدا
- گرفتاری مکرکنندگان در ایات الهی به دام مکر و نیرنگ خویش
- ثبت مکر و نیرنگ مکّاران، در ایات الهی، از سوی فرشتگان
- وجود ملایکه موکّل و مراقب، برای ثبت اعمال مکّارانه انسان+۱ آیه
- نوشتن اعمال انسانها، از جانب فرشتگان مراقب اعمال+۲ آیه
- وعده نزول معجزه از سوی خدا به شرک پیشگانِ بهانه جوی عصر بعثت