اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لِکُل‌ٍّ وِجهَةٌ هُوَ مُوَلِّيها فَاستَبِقُوا الخَيرات‌ِ أَين‌َ ما تَکُونُوا يَأت‌ِ بِکُم‌ُ اللّه‌ُ جَمِيعاً إِن‌َّ اللّه‌َ عَلي کُل‌ِّ شَي‌ءٍ قَدِيرٌ (148)
(و براي هر امّتي قبله است که خداوند آنان را بطرف آن گردانيده و يا براي هر گروهي روشي است که خود بطرف آن روش ميروند پس نسبت بخوبيها سبقت بگيريد و بشتابيد هر کجا باشيد خداوند همه شما را ميآورد و جمع ميکند همانا خدا بر همه چيز تواناست) وَ لِکُل‌ٍّ وِجهَةٌ هُوَ مُوَلِّيها اکثر مفسرين که ملاحظه نظم و سياق آيات را ميکنند اينکه آيه را نيز از آيات قبله مي‌شمارند و چنين تفسير مينمايند که وجهة بمعني ما يتوجه عليه يعني قبله ميباشد و مرجع ضمير هو خداست و مفاد آيه اينست که هر امّتي قبله دارد که خداوند آنان را بطرف آن گردانيده و بآن امر فرموده است بنا بر اينکه نزاع و مشاجره در اينکه باره را کوتاه نموده و بخوبيها مبادرت کنيد.
ولي ظاهر آيه اينست که وجهة بمعني طريقه و مشي است و مرجع ضمير هو لفظ کل است يعني هر کس داراي طريقه و مسلکي است که او رو آورنده بآن روش و سير کننده آن مسلک است و اينکه آيه نظير آيه شريفه:
قُل کُل‌ٌّ يَعمَل‌ُ عَلي شاکِلَتِه‌ِ«1» ميباشد و در مجمع البحرين شاکلته را بمعني طريقه دانسته و در بعض اخبار بنيت تفسير شده يعني هر کس مطابق نيت و انديشه خود کار ميکند چنانچه در خبر وارد شده «
انّما الاعمال بالنيات
» و اينکه معني با فاء تفريع در جمله فَاستَبِقُوا الخَيرات‌ِ مناسبت دارد زيرا خطاب بمسلمين است که چون هر کس روشي را اتخاذ نموده شما مبادرت بخيرات
1- سوره بني اسرائيل آيه 86
جلد 2 - صفحه 243
را پيشه و روش خود گردانيد. و اينکه اشکال که (الخيرات) جمع محلّي بالف و لام و مفيد عموم و شامل همه خوبيها از واجبات و مستحبات ميشود، و امر در فَاستَبِقُوا ظاهر در وجوب است و وجوب استباق اولا با استحباب سازش ندارد و ثانيا استباق بجميع مستحبات از وسع انسان خارج است) مرتفع ميشود به اينکه امر در فَاستَبِقُوا امرار شادي است نه مولوي يعني بحکم عقل بر انسان لازم است بخيرات بشتابد هر قدر که ميتواند.
أَين‌َ ما تَکُونُوا يَأت‌ِ بِکُم‌ُ اللّه‌ُ جَمِيعاً ظاهر آيه اشاره بجمع نمودن مردم در روز قيامت است که يوم الجمع ميباشد ولي در اخبار بسيار از ائمه اطهار اينکه جمله بجمع نمودن اصحاب خاص حضرت مهدي از اطراف زمين براي قيام با آن حضرت تفسير شده چنان که از تفسير عياشي از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده که فرمود «
1» نزلت هذه الاية في اصحاب القائم و انّهم المفتقدون من فرشهم ليلا فيصبحون بمکّة و بعضهم يسير في السحاب نهارا نعرف اسمه و اسم ابيه و حليته و نسبه»«
و اينکه معني با عموم لفظ و کثرت مصاديق آن منافاتي ندارد.
و در بعض اخبار است که مراد جمع شدن همه شيعيان حضور حضرت مهدي است چنانچه از تفسير عياشي و در مجمع البيان از حضرت رضا عليه السّلام روايت کرده که فرمود
ذلک و اللّه ان لو قام قائمنا يجمع اللّه جميع شيعتنا من جميع البلدان، ان‌ّ اللّه علي کل شي‌ء قدير
» خداوند بر جمع مردم براي حشر قيامت و بر جمع اصحاب مهدي نزد او بطرفة العين و بر هر چيزي قادر است.
1- تفسير الصافي مجلد اول ص 150 و در تفسير برهان دوازده خبر از ائمه (ع) در اينکه مورد روايت نموده و در منتخب الاثر متجاوز از بيست خبر روايت کرده است.
244