تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
هُنالِکَ تَبْلُوا کُلُّ نَفْسٍ ما أَسْلَفَتْ وَ رُدُّوا إِلَى اللَّهِ مَوْلاهُمُ الْحَقِّ وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما کانُوا يَفْتَرُونَ (30)
هُنالِکَ تَبْلُوا: در آن مکان و در آن وقت و در آن حال، ظاهر و آشکار و آگاه و دانا گردد. کُلُّ نَفْسٍ ما أَسْلَفَتْ: هر نفسى آنچه پيش فرستاده از خير و شر، و مى‌بيند جزا و پاداش آن را، و لذا يکى از اسماء قيامت «يَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ» «2» مى‌باشد، يعنى روزى که آشکار گردد آنچه درون قلب است از عقايد و نيات و آنچه پنهان و سرّى بوده از اعمال، پس مميز و مجزا شود باطل از حق و طيب از خبيث؛ يا آن جايگاه بيازمايد و مقاسات کند هر کس آنچه کرده و در پيش روى بيند. قرائت ديگر «تتلو» يعنى آن جايگاه بخواند هر نفسى آنچه نموده از نامه اعمالش. وَ رُدُّوا إِلَى اللَّهِ مَوْلاهُمُ الْحَقِ: و برگردند بسوى جزاى الهى يا به محلى که مالک نباشد هيچ کس حکم در آن را، مگر خدائى که مالک و مولى و خالق ايشان است به حق، يعنى ذات قديم دائم که فنا و زوال در ساحت جلالش راه ندارد و ما سوى فانى هستند، يا برگردند بجزاى خدائى که مولاى ايشان است حقيقتا و معناى الهيت و ربوبيت حاصل است براى ذات
«1» مجمع ج 3 ص 105.
«2» سوره طارق آيه 9.
ج5، ص 304
يگانه سبحانى على الحقيقه نه چيزهائى که به باطل قائل به مولويت و الهيت آنها شوند، يا برگردند و اعراض کنند از مولاى باطل و رجوع نمايند به مولاى حق که خداى عز و جل باشد.
وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما کانُوا يَفْتَرُونَ: و باطل و هلاک و نيست گردد از ايشان آنچه را که بودند افترا مى‌کردند از ادعاى شريک با ذات يگانه خدا. حاصل:
چون اعتقاد داشتند به اينکه پرستش بتان، تقرب به خدا، و موجب شفاعت آنها شود، حق تعالى آگاه فرمود که معتقدات ايشان زايل، و بدانند که تمام آنها باطل و افترا بودند، لکن پشيمانى در آخرت سودى نخواهد داشت.