تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ کُنْتُمْ صادِقِينَ (38)
بعد از آن حجت ديگر براى الزام منکرين قرآن بيان مى‌فرمايد:
أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ: آيا مى‌گوئيد افترا نموده است پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله قرآن را؟ اگر چنين است که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از خود ساخته و به خدا نسبت داده. قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ: بگو اى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله به اين جماعت، پس بياوريد سوره‌اى مثل قرآن در فصاحت و بلاغت و جامعيّت علوم و معارف، يعنى اگر احدى قدرت بر چنين کلامى دارد، شما که اهل لسان و ماهر هستيد، بياوريد سوره‌اى مثل آن، و چون عاجزيد؛ پس بدانيد و آگاه شويد که قرآن از کلام بشر نيست، بلکه وحى الهى و کلام سبحانى است. بعد ترقى در تحدّى فرمايد: وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ: و بخوانيد به کمک خود هر که را که قدرت دارد از غير خدا و استعانت جوئيد به او براى معارضه سوره مثل قرآن. إِنْ کُنْتُمْ صادِقِينَ: اگر هستيد راستگويان در اينکه قرآن مفتريات غير خداى متعال است.
تنبيه- در اين آيه شريفه غايت تحدى و الزام حجت را فرمايد، بدين تقرير که: عقل انفرادى شما وافى نيست در معارضه، پس اجتماع کنيد به معاونت و معاضدت يکديگر، زيرا عقول کثيره وقتى متحد و همت گمارند، به حسب متعارف توانائى يابند به امرى که به تنهائى عاجز از آن باشند؛ و لکن اگر هم تماما مجتمع شويد، هر آينه باز عاجز گرديد، و به ثبوت عجز در حالت احماد و اجتماع ظاهر شود تعذر معارضه که بشر مطلقا قادر نيست بر معارضه؛ پس مسلم آيد قرآن مجيد آيات حق است نه مفتريات خلق.
تتميم- تحدّى حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله به قرآن، مراتب مختلفه بوده:
1- تحدى به تمام قرآن چنانچه فرمايد: «قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُ
ج5، ص 318
عَلى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ کانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيراً» «1».
2- تحدى به ده سوره فرمايد: «قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَياتٍ الايه» «2».
3- تحدى فرمود ايشان را به يک سوره که: «فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ» «3».
4- تحدى به حديثى مثل قرآن که «فَلْيَأْتُوا بِحَدِيثٍ مِثْلِهِ» «4».
5- تحدى به تمام خلق که فرمود: «قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ کُنْتُمْ صادِقِينَ» «5» پس اين آخر مرتبه تحدى، و شمه‌اى از دلايل اعجاز کلام الهى است.