اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
100
إِن‌َّ اللّه‌َ لا يَظلِم‌ُ النّاس‌َ شَيئاً وَ لکِن‌َّ النّاس‌َ أَنفُسَهُم يَظلِمُون‌َ (44)
محققا خداوند ظلم نميکند بناس افراد بشر هيچگونه‌اي و لکن خود ناس بخود ظلم ميکنند.
يکي از اصول دين اسلام مطابق مذهب شيعه و معتزله که آنها را عدليه مينامند
جلد 9 - صفحه 393
خلافا لاشاعره عدل است و از براي عدل سه معني است:
1- مقابل ظلم که تفسير کردند به (اعطاء کل ذي حق حقّه) و ظلم (منع کل ذي حق عن حقّه) و اينکه از نصوص قرآن و مطابق برهان عقلي و ضروري تمام اديان است و انکارش کفر است و ظلم هم سه قسم است ظلم در دين مثل شرک و کفر و نحو اينها يا بُنَي‌َّ لا تُشرِک بِاللّه‌ِ إِن‌َّ الشِّرک‌َ لَظُلم‌ٌ عَظِيم‌ٌ لقمان آيه 12 ظلم بغير که دارد در خبر
(الظلم ظلمات يوم القيمة)
و گفته ميشود فرداي قيامت
(اينکه الظلمة اينکه اعوان الظلمة و اشباه الظلمة فضرب لهم سرادق من نار حتي يفرق اللّه من الحساب)
و ظلم بنفس بارتکاب معاصي و ترک واجبات و اضرار بنفس و آيه شريفه راجع بقسمت دوم است يعني ظلم بغير.
2- عدل مقابل لعب و لهو و لغو اينکه هم نص‌ّ قرآن است وَ ما خَلَقنَا السَّماءَ وَ الأَرض‌َ وَ ما بَينَهُما لاعِبِين‌َ انبياء آيه 16 لَو أَرَدنا أَن نَتَّخِذَ لَهواً لَاتَّخَذناه‌ُ مِن لَدُنّا إِن کُنّا فاعِلِين‌َ انبياء آيه 17.
3- عدل بمعني فعل حسن که تمام افعال الهي حسن است فعل قبيح و زشت از او صادر نميشود يعني تمام موافق حکمت و مصلحت و عين صلاح است و اشاعره اينکه معنا را منکرند زيرا حسن و قبح را نسبت بافعال انکار دارند و اينکه از بديهيات اوليه است حتي در اطفال و بهائم حتي الکلاب اگر چيزي نزد سگ بيندازي دنب خود را حرکت ميدهد و خود را باطراف شما ميگرداند و اگر سنگي باو زني پارس ميکند، طفل رضيع اگر مادرش انگشت محبت باو زند خنده ميکند اگر رو ترش کند جز ميزند رجوع کنيم بتفسير.
إِن‌َّ اللّه‌َ لا يَظلِم‌ُ النّاس‌َ شَيئاً ذکر ناس از باب مثال است و الّا خدا باحدي جن و انس، حيوانات ظلم نميکند، و لفظ شيئي يعني هيچ نه کوچک نه بزرگ جزئي و کلي محال است از او صادر شود و اينکه موضوع مشتمل بر فروع
جلد 9 - صفحه 394
زيادي است بالغ بر ده فرع که ما در مجلد اول کلم الطيب در بحث عدل متعرض شده‌ايم و اينجا از وضع تفسير خارج است مراجعه فرمائيد.
وَ لکِن‌َّ النّاس‌َ أَنفُسَهُم يَظلِمُون‌َ بخود ظلم ميکنند که خود را در معرض عذاب ابدي در مي آورند و مورد غضب و سخت الهي ميشوند و گرفتار بليات دنيوي ميگردند.