اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ يَقُولُون‌َ مَتي هذَا الوَعدُ إِن کُنتُم صادِقِين‌َ (48)
و ميگويند اينکه کفار و مشرکين چه وقت اينکه وعده تحقق پيدا ميکند اگر شما انبياء راستگو هستيد.
وَ يَقُولُون‌َ مَتي هذَا الوَعدُ مشار اليه هذا ظاهرا قيامت است که انبياء خبر ميدادند و البته قائل باين قول کساني هستند که منکر بعث و نشور هستند و الّا ملّيين عالم معتقد هستند و اختلاف آنها در مصداق ناجي و هالک است يهود خود را اهل نجات و ديگران را اهل هلاکت و هکذا نصاري، مجوس، مشرک، فقط طبيعي دهري لا مذهب که منکر بعث هستند وَ قالُوا ما هِي‌َ إِلّا حَياتُنَا الدُّنيا نَمُوت‌ُ وَ نَحيا وَ ما يُهلِکُنا إِلَّا الدَّهرُ جاثيه آيه 23، و کساني که بعث را در همين عالم ميدانند و قائل بنسخ و فسخ و رسخ و مسخ هستند و ميگويند روح انسان پس از موت تعلق ميگيرد بانسان ديگري يا بحيواني يا بگياه و درختي يا بجماد اگر خوب بوده بانسان خوبي يا حيوان خوش الحاني يا بميوه‌ها و حبوبات موافق طبع يا بجواهر و معادن تعلق ميگيرد، و اگر بد باشد بانسان بدي يا حيوان بد الحان يا گياه تلخ يا سنگ و ريگ تعلق ميگيرد که شرح اقوال آنها را در کلم الطيب مجلد سوم در بحث معاد مفصلا داده‌ايم، و ممکن است مشار اليه وعده عذاب و هلاکت دنيوي باشد.
إِن کُنتُم صادِقِين‌َ اشاره به اينکه شما انبياء دروغگو هستيد و چنين دعوي تحقق‌پذير نيست با اينکه قطع نظر از آيات کثيره در موضوع بعث و قطع نظر از اخبار متواتره و از ضرورت جميع اديان ادله عقليه قطعيه بر اثبات معاد داريم.
399