تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَوْ أَنَّ لِکُلِّ نَفْسٍ ظَلَمَتْ ما فِي الْأَرْضِ لافْتَدَتْ بِهِ وَ أَسَرُّوا النَّدامَةَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذابَ وَ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ (54)
وَ لَوْ أَنَّ لِکُلِّ نَفْسٍ ظَلَمَتْ: و اگر هر آينه هر نفس ظالم کافرى را. ما فِي الْأَرْضِ: آنچه در زمين است از اموال و املاک او را باشد. لَافْتَدَتْ بِهِ:
هر آينه فديه دهد به تمام آن تا خويشتن را از عذاب بازخرد، و دل خوش باشد که از سختى و عظم و هول عذاب برهد و خلاص شود. وَ أَسَرُّوا النَّدامَةَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذابَ: و پنهان کنند پشيمانى از کردار و رفتار خود را، وقتى که ببينند عذاب را شماتت بر آنها نباشد. يا رؤساى کفره و گمراهان پنهان نمايند پشيمانى را از سفله و تابعين، تا زبان ملامت به ايشان دراز نکنند.
تنبيه- در سبب اين اخفا وجوهى است:
اول: آنکه چون عذاب را ببينند مبهوت و متحير شوند به حدّى که طاقت گريه و زارى ندارند سواى پنهان کردن پشيمانى خود، مانند کسى که امر غريب با عظمتى را که مشاهده کند واله و متحير، کلمه‌اى نگويد.
دوم: از شدت شرمندگى و سرزنش قوم، پشيمانى را مخفى نمايند. چنانچه در مجمع «1»- از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده که فرمود: پنهان کنند پشيمانى را و حال آنکه در آتشند، به جهت ترس شماتت دشمنان ايشان را.
سوم: آنکه پنهان کنند اين ندامت را به جهت آنکه حقيقتا خالص گردانند آن را براى خداى تعالى. و در اين تهکم و توبيخ است نسبت به آنها و اخلاصشان، يعنى چون اخلاص را در غير وقت آرند فايده‌اى به آنها ندارد، بلکه
«1» مجمع ج 3 ص 116.
ج5، ص 338
واجب بود بر ايشان در دنيا وقت تکليف، اخلاص را دارا شوند.
وَ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ: حکم کرده شود ميان ايشان به راستى و دادستائى. وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ: و ايشان ظلم گرديده نشوند و ستم ديده نگردند در حکم و قضاوت نه در عذاب و عقوبت، براى آنکه آنچه به سرشان آيد از بدى افعال و نتيجه اعمالشان است، و خود به سوء اختيار، کفر و قبايح را اختيار کردند؛ لذا نتايج عذاب بر آنها وارد شد.