تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لَهُمُ الْبُشْرى فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ لا تَبْدِيلَ لِکَلِماتِ اللَّهِ ذلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (64)
لَهُمُ الْبُشْرى فِي الْحَياةِ الدُّنْيا: مر مؤمنين و متقين را بشارت و مژده باشد در زندگانى دنيا. وَ فِي الْآخِرَةِ: و در آخرت. در اين بشارت اقوالى است:
1- صدوق «1» از پيغمبر اکرم روايت نموده که: بشارت در دنيا خواب حسنه است که مؤمن بيند، پس بشارت داده شود به آن خواب در دنيا. و اما بشارت در آخرت بشارت مؤمن است نزد مرگ به اينکه خداوند عز و جل آمرزيد تو را و کسانى که تو را به قبر حمل نمودند.
2- بشارت در دنيا به قيام قائم و ظهور آن حضرت و به قتل دشمنان ايشان، و در آخرت به نجات و ورود بر پيغمبر و آل صادقين آن حضرت بر حوض کوثر، چنانچه در کافى «2» شريف از حضرت باقر عليه السّلام روايت شده در اين آيه
«1» نور الثقلين ج 2 ص 309 حديث 95.
«2» همان مدرک ص 310 حديث 96 به روايت از امام صادق عليه السّلام.
ج5، ص 354
شريفه: يبشّرهم بقيام القائم و بظهوره و بقتل اعدائهم و بالنّجاة فى الاخرة و الورود على محمّد و اله الصّادقين على الحوض.
3- نزد زجاج و فراء «1»، بشارت در دنيا وعده‌هائى است که خداى تعالى در قرآن بر اعمال صالحه بشارت داده.
4- بشرى در دنيا بشارت ملائکه است که «أَلَّا تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ» «2» و بشارت در آخرت سلام ملائکه است بر آنها «3» «الْمَلائِکَةُ يَدْخُلُونَ عَلَيْهِمْ مِنْ کُلِّ بابٍ سَلامٌ عَلَيْکُمْ» «4» 5- بشارت عبارت است از خبرى که سرور آن از قلب سرايت به وجه و آثار بشر در صورت شخص هويدا گردد، پس هر چه اينطور باشد داخل است در آيه شريفه و مجموع امور مذکوره مشترک است در اين صفت. بنابراين آنچه متعلق دنيا است، داخل در تحت قوله «لَهُمُ الْبُشْرى فِي الْحَياةِ الدُّنْيا» و هر چه متعلق به آخرت، داخل در قوله «وَ فِي الْآخِرَةِ».
6- تفسير برهان «5»- عن ابى جعفر عليه السّلام فى معنى البشارة فى الدّنيا الرّؤيا الصّالحة يراها المؤمن لنفسه او ترى له و فى الاخرة الجنّة و هى ما يبشّرهم به الملئکة عند خروجهم من القبور و فى القيمة الى ان يدخلوا الجنّة يبشّرونهم حالا بعد حال. از حضرت باقر عليه السّلام: بشارت در دنيا رؤياى صالحه که مؤمن براى خود بيند يا ديگرى براى او بيند، و بشارت در آخرت بهشت و آن چيزى است که بشارت دهند ملائکه وقت بيرون آمدن از قبر تا آنکه داخل بهشت شوند.
لا تَبْدِيلَ لِکَلِماتِ اللَّهِ: خلافى نيست مر مواعيد الهى را و تغيير و تبديل نخواهد بود مر اقوال و کلمات سبحانى را به وضع کلمه ديگر مکان و بدل از آن،
«1» مجمع ج 3 ص 120.
«2» سوره فصلت آيه 30.
«3» مجمع ج 3 ص 120.
«4» سوره رعد آيه 23.
«5» ج 2 ص 191.
ج5، ص 355
زيرا حق است و حق را به هيچ وجه خلافى نباشد. و از جمله مواعيد مؤمنان بشارت مؤمنين متقين است، پس ممتنع باشد تخلف در آن به ثبوت قطعى و حتمى. على بن ابراهيم قمى (قدس سره) فرمايد: «1» مراد «کلمات اللّه» امامت است، يعنى تغيير نيست در امامت، و دليل بر اين قوله تعالى «وَ جَعَلَها کَلِمَةً باقِيَةً فِي عَقِبِهِ» «2» يعنى «الامامة». ذلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ: اين بشارت دارين او است رستگارى بزرگ که تمام اشياء در جنب آن کوچک و حقير باشد. نافع نقل نموده که روزى حجاج خطبه را دراز کرد. عبد اللّه عمر سر در کنار من نهاد. حجاج گفت: عبد اللّه زبير کتاب خدا را تبديل کرد. عبد اللّه عمر گفت: نه تو، و نه او توانى تبديل دهى «لا تبديل لکلمات اللّه». گرچه مبتدعين، خلاف حکم الهى رفتار کنند، لکن در واقع تغيير فرمان سبحانى نيست، زيرا حق به محل خود ثابت و تغيير ندارد، و مبدعين در مقابل آن حکمى از پيش خود جعل نموده و به باطل معتقد و عمل کنند.
وجه تنظيم- چون حق تعالى در اين سوره مبارکه مقدما انواع شبهات قوم را ذکر و جواب آنها را به آيات بينات فرمود، حال طريق ديگر ايذاء آنها را اشاره نمايد به اينکه تهديد و تخويف پيغمبر مى‌کردند، به اينکه ما صاحبان قدرت و ثروت و مال و جاه هستيم، البته کمال جديت و سعى را در قهر تو و ابطال دين تو نمائيم. خداوند سبحان تسليه خاطر مبارک پيغمبر محترم و نبى مکرم و رسول خاتم را فرمايد: