اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَما آمَن‌َ لِمُوسي إِلاّ ذُرِّيَّةٌ مِن قَومِه‌ِ عَلي خَوف‌ٍ مِن فِرعَون‌َ وَ مَلائِهِم أَن يَفتِنَهُم وَ إِن‌َّ فِرعَون‌َ لَعال‌ٍ فِي الأَرض‌ِ وَ إِنَّه‌ُ لَمِن‌َ المُسرِفِين‌َ (83)
پس ايمان نياوردند از براي موسي مگر ذرّيه از قوم او با خوف از فرعون و اجزاء و رؤساء آنها اينکه آنها را برگردانند و منصرف کنند از دين موسي و بدرستي که فرعون هر آينه علو و بلندپروازي کرد در روي زمين و محققا او هر آينه از زياده‌روي کنندگان بود.
فَما آمَن‌َ لِمُوسي يعني ايمان بخدا که بنفع موسي باشد کسي ايمان نياورد
جلد 10 - صفحه 441
إِلّا ذُرِّيَّةٌ مِن قَومِه‌ِ در مرجع ضمير قومه اختلاف کردند بعضي گفتند حضرت موسي و مراد بني اسرائيل هستند زيرا اسرائيل حضرت يعقوب بود و دوازده پسر داشت از هر کدام نسل زيادي بوجود آمد که دوازده سبط ناميدند و تعبير بذريه از قوم اشاره بجوانهاي آنها است، و اما بزرگان و آباء آنها هنوز ايمان نياورده بودند، و ممکن است مراد اينکه باشد نه قوم که ذراري يعقوب بودند ايمان آوردند و اينکه احتمال اقرب است، و بعضي گفتند مرجع ضمير فرعون است که قبطيان باشند و آنها جوانهايي بودند که پدران آنها از قبطيان بوده و مادران آنها از بني اسرائيل تابع مادران شدند، و بعضي گفتند سحره بودند که آنها هم از قبطيان بودند. و بالجمله اينکه ايمان در ابتداء امر بوده و الّا بعد از زماني تدريجا بسياري از بني اسرائيل و قبطيان قبل از طوفان ايمان آوردند و اينها که ايمان آوردند هم عَلي خَوف‌ٍ مِن فِرعَون‌َ وَ مَلَائِهِم و مراد از ملاء جمعيت لشکري و کشوري و درباري و رؤساء قبطيان بودند، و تعبير بضمير جمع و نفرمود ملائه يعني ملاء قبطيان أَن يَفتِنَهُم يعني منصرف کنند و برگردانند بشکنجه و ظلم و اذيت تا ناچار شوند و برگردند از اينکه قسمت خائف بودند چون قوت و قدرت با آنها بود.
وَ إِن‌َّ فِرعَون‌َ لَعال‌ٍ فِي الأَرض‌ِ علوّ بلند پروازي است تا رسيد بجايي که گفت أَنَا رَبُّکُم‌ُ الأَعلي نازعات آيه 24، و مراد في الارض يا ارض مصر بود يا جنس يعني روي زمين از مصر و آنچه در قلمرو او بوده.
وَ إِنَّه‌ُ لَمِن‌َ المُسرِفِين‌َ اسراف در ظلم و قتل و طغيان و تعدي و تجاوز که اسراف در مباحات حرام است چه رسد باسراف در معاصي آنهم اينگونه معاصي.
442