اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ يُحِق‌ُّ اللّه‌ُ الحَق‌َّ بِکَلِماتِه‌ِ وَ لَو کَرِه‌َ المُجرِمُون‌َ (82)
و ثابت و محقق ميفرمايد خداوند متعال حق را بکلمات خود و لو اينکه مجرمون کراهت داشته باشند.
وَ يُحِق‌ُّ اللّه‌ُ الحَق‌َّ ممکن است کلام موسي باشد عطف بجمله اولي که فرمود إِن‌َّ اللّه‌َ سَيُبطِلُه‌ُ و ممکن است جمله مستقله باشد کلام الهي.
اشکال- حق حق هست چگونه حق را حق ميفرمايد.
جواب- معناي و يحق‌ّ اللّه اينست که بر ديگران ثابت ميفرمايد و مدلل ميکند آنچه در واقع حق است چنانچه معناي يبطل الباطل هم همين است که امري که واقعا باطل و فاسد است بر ديگران بطلان آن را ظاهر و هويدا ميکند.
بکلماته گذشت که کلمات الهي اقسام و انواعيست: يک نوع معجزات صادره بدست انبياء است که دليل بر صدق دعوي نبوت آنها است و اينهم بمناسبت وقت و زمان و مصلحت و حالات بنده‌گان مختلف ميشود مثلا در زمان موسي عليه السّلام و کثرت سحره عصا و يد بيضاء ميشود، در عصر عيسي [ع] اطباء بسيار بودند احياء موتي و ابراء اکمه و ابرص ميشود، در زمان نبي‌ّ اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم فصحاء و بلغاء بسيار بودند قرآن مجيد ميشود و هکذا.
نوع دوم- آيات احکام و دستورات و فرمايشات الهي است که توسط انبياء نازل فرموده مثل تورات و زبور و انجيل و فرقان.
جلد 10 - صفحه 440
نوع سوم- آثار قدرت و علم و حکمت پروردگار است که در موجودات و مخلوقات قرار داده که دليل بر قدرت و علم و حکمت باريست مثل بنايي که دليل بر علم بنّاء است و صنعتي که دليل بر صانع و توحيد او و علم و حکمت و قدرت او است
(هر گياهي که از زمين رويد || وحده لا شريک له گويد)
نوع چهارم- انبياء و اوصياء که کلمات اللّه التامّات هستند که بتوسط آنها حقايق کشف ميشود و ثابت ميگردد.
وَ لَو کَرِه‌َ المُجرِمُون‌َ مجرمون هم چند دسته هستند: يک دسته طبيعي دهري لا مذهب که تمام آثار را مستند بطبيعت عادم الشعور ميدانند نه مبدئي قائلند و نه معادي. دسته دوم کفار هستند که معتقد بنبوت انبياء نيستند و آنها را کذّاب و مجنون و مفتري ميدانند.
دسته سوم- مشرکين که پاره‌اي از آثار را مستند با صنام خود ميگويند دسته چهارم- معجزات را حمل بر سحر ميکنند.
دسته پنجم- معاندين که منکر نصب ائمه و اوصياء هستند تمام اينها کراهت دارند و خداوند رغم الانف آنها حق را ظاهر ميفرمايد.