تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
فَإِنْ کُنْتَ فِي شَکٍّ مِمَّا أَنْزَلْنا إِلَيْکَ فَسْئَلِ الَّذِينَ يَقْرَؤُنَ الْکِتابَ مِنْ قَبْلِکَ لَقَدْ جاءَکَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلا تَکُونَنَّ مِنَ المُمْتَرِينَ (94) وَ لا تَکُونَنَّ مِنَ الَّذِينَ کَذَّبُوا بِآياتِ اللَّهِ فَتَکُونَ مِنَ الْخاسِرِينَ (95) إِنَّ الَّذِينَ حَقَّتْ عَلَيْهِمْ کَلِمَتُ رَبِّکَ لا يُؤْمِنُونَ (96) وَ لَوْ جاءَتْهُمْ کُلُّ آيَةٍ حَتَّى يَرَوُا الْعَذابَ الْأَلِيمَ (97)
ترجمه
پس اگر باشى در شکى از آنچه نازل نموديم بتو پس بپرس از آنها که ميخوانند کتاب را پيش از تو بتحقيق آمد تو را حق از پروردگارت
پس مباش البتّه از شک کنندگان و مباش البتّه از آنانکه تکذيب کردند آيتهاى خدا را پس بوده باشى از زيانکاران
همانا آنانکه ثابت شد بر ايشان حکم پروردگار تو ايمان نميآورند
اگر چه بيايد ايشانرا هر حجّتى تا به بينند عذاب دردناک را
تفسير
خطاب در ظاهر به پيغمبر اکرم است ولى مقصود جهّالند چنانچه مکرّر اشاره شده که اين رويّه در کلام الهى جارى است و در فارسى هم ميگويند در بتو ميگويم ديوار تو گوش کن و البتّه اين طرز کلام نکته و مناسبتى لازم دارد که در اين آيه مدارا و مماشاة و انصاف با جهّال است که نسبت شک را که ملازم با جهل است صريحا بآنها نداده چنانچه در علل و عيّاشى از حضرت هادى عليه السّلام نقل نموده که در
جلد 3 صفحه 45
جواب برادر خود موسى از اين اشکال که چگونه خداوند در اين آيه خطاب به پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرموده با آنکه آنحضرت شک در آنچه خداوند بر او نازل فرموده نداشت فرمود که جهّال گفتند چرا خداوند پيغمبرى از جنس ملائکه نفرستاد تا ممتاز شود از غير به نخوردن و نياشاميدن و راه نرفتن در بازارها پس خدا وحى فرمود به پيغمبر خود که سؤال فرمايد از علماء اهل کتاب که آيا انبياء سابق نميخوردند و نمى‌آشاميدند و در بازارها راه نميرفتند در حضور آن جهّال تا آنها جواب علماء خودشان را بشنوند و قانع شوند و بدانند که تو هم مانند انبياء سابقى و اينکه خطاب به آنحضرت فرمود باين لفظ با آنکه او شک نداشت براى آن بود که داخل در عنوان آنها شود چنانچه در روز مباهله فرمود بگو بيائيد مباهله کنيم و بخواهيم لعنت خدا را بر دروغ گويان و اگر فرموده بود بيائيد مباهله کنيم و بخواهيم لعنت خدا را بر شما آنها حاضر براى مباهله نميشدند و خدا پيغمبر خود را شناخته بود بآنکه اداء رسالت خود را نموده و از دروغ گويان نيست و پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم هم ميدانست که از راستگويان است ولى دوست داشت که انصاف بدهد و نيز در علل از حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل نموده که فرمود من نه شک ميکنم نه سؤال و قمّى ره از حضرت صادق عليه السّلام نقل نموده که در شب معراج چون پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را بآسمان بردند و وحى شد از خداوند باو آنچه وحى شد در حقّ على عليه السّلام از شرف و عظمت او نزد خدا و برگرداندند آنحضرت را به بيت المعمور و در آنجا تمام انبياء حاضر شده باو اقتداء نمودند پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از عظمت مقام امير المؤمنين چيزى بخاطرش گذشت پس اين آيه نازل شد که دلالت دارد بر آنکه اگر چيزى بخاطرت خطور نمود در آنچه نازل نموديم ما در کتاب تو از فضل على عليه السّلام از انبياء سؤال نما چون ما فضل او را در تمام کتب سماوى بهمين منوال ذکر نموديم ولى قسم بخدا او نه شک کرد نه سؤال و عيّاشى نيز قريب باين مضمون را نقل نموده و اخبار ديگرى هم باين معنى وارد شده است و بنابراين آنچه را بعضى از مفسّرين در بيان ما انزلنا اليک و الذّين يقرؤن الکتاب ذکر نموده‌اند که مراد قضاياى سابقه و علماء يهودند بنظر حقير مردود است و شايد مراد از شک بنابر روايت اخيره حيرت و تعجّب باشد و در هر حال معلوم است که مقصود بخطاب مردمند نه پيغمبر اکرم چون او از هر کس بهتر امير المؤمنين عليه السّلام را ميشناخت چنانچه معلوم است که مقصود به نهى در ذيل آيه اوّل و صدر
جلد 3 صفحه 46
آيه دوّم کسانى هستند که احتمال حدوث شک و تکذيب آيات الهى در وجود آنها راه دارد نه کسانيکه از اين امور منزّه و مبرّى و معصومند و نميشود از زيانکاران باشند چون توجيه نهى به اين قبيل اشخاص مستهجن است و در آيه سوّم خداوند از حال کسانيکه در علم الهى گذشته است که بحال کفر از دنيا بروند و محقّق و ثابت شده است بر آنها حکم و قضاء خدا بسوء اختيار خودشان پيغمبر خود را خبر داده است بآنکه اينها هر قدر معجزات به بينند و ادلّه و براهين براى آنها اقامه شود ايمان نميآورند مانند فرعون تا وقتى که عذاب را مشاهده نمايند با آنکه ايمان در آنحال فائده ندارد چون اختيار از دست آنها رفته است تا آنحضرت ملول از اصرار آنها بر کفر نباشد و بداند بقضاى الهى است و دعوت و معجزه و دليل و برهان براى اتمام حجّت است و قمّى ره فرموده اينها کسانى هستند که قبول ولايت امير المؤمنين عليه السّلام را ننمودند با آنکه خداوند بر آنها واجب فرموده است و اللّه اعلم.