اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ الَّذِين‌َ حَقَّت عَلَيهِم کَلِمَت‌ُ رَبِّک‌َ لا يُؤمِنُون‌َ (96)
محققا کساني که ثابت شد و محقق شد بر آنها کلمه پروردگار تو ايمان نخواهند آورد.
مراد از کلمه رب يا خبر دادن خداوند است يا قساوت قلب و سياهي دل و عناد و عصبيت که در آنها هست يا ختم قلوب آنها و آذان و اعين آنها که بکلي از قابليت افتاده‌اند و اينکه معني نيست که قدرت بر ايمان ندارند تا سلب تکليف از آنها بشود بلکه ايمان نميآورند، ممکن است کسي عملي را انجام ندهد بلکه عادة محال باشد و لکن سلب اختيار از او نشود و قدرت بر فعل داشته باشد مثل معصومين که محال است از آنها معصيت صادر شود ولي قدرت بر آن دارند، و خداوند محال است از او فعل قبيح و لغو صادر شود لکن قدرتش کوتاه نيست لذا ميفرمايد إِن‌َّ الَّذِين‌َ حَقَّت عَلَيهِم کَلِمَت‌ُ رَبِّک‌َ مراد کفار مشرکين و يهود عنود و ساير طبقات کفار که از روي عناد و عصبيت و قساوت قلوب و سياهي دلها و کبر و نخوت و امثال اينها خود را از قابليت هدايت انداخته و منغمر در تقليد آباء خود شده‌اند که ديگر موعظه بآنها اثر نميکند، معجزه را سحر، انبياء را ساحر و کذّاب مي‌پندارند و در اينکه صورت مورد غضب الهي شدند سلب توفيق از آنها شده، ختم قلوب آنها را فرموده البته در اينکه صورت لا يُؤمِنُون‌َ مکرر گفته شده که افعال الهي و افاضات ربّاني يکي از شرائط مهمه آن قابليت محل است و نيز آنچه خير بانسان ميرسد از جانب پروردگار است که بزرگترين خيرات
جلد 10 - صفحه 458
ايمان است خداوند هر که را قابل بداند افاضه ميفرمايد يَمُنُّون‌َ عَلَيک‌َ أَن أَسلَمُوا قُل لا تَمُنُّوا عَلَي‌َّ إِسلامَکُم بَل‌ِ اللّه‌ُ يَمُن‌ُّ عَلَيکُم أَن هَداکُم لِلإِيمان‌ِ إِن کُنتُم صادِقِين‌َ حجرات آيه 17 إِنَّک‌َ لا تَهدِي مَن أَحبَبت‌َ وَ لکِن‌َّ اللّه‌َ يَهدِي مَن يَشاءُ وَ هُوَ أَعلَم‌ُ بِالمُهتَدِين‌َ قصص آيه 56 ما أَصابَک‌َ مِن حَسَنَةٍ فَمِن‌َ اللّه‌ِ نساء آيه 81 و غير اينها از آيات که هر عمل خيري از بنده صادر شود از جانب خدا افاضه شده و مسلّما در غير محل افاضه نميشود چنانچه ذکر شد، و اينگونه افراد چون بسوء اختيار خود خود را از قابليت انداختند ايمان بآنها افاضه نخواهد شد.