تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَوْ جاءَتْهُمْ کُلُّ آيَةٍ حَتَّى يَرَوُا الْعَذابَ الْأَلِيمَ (97)
وَ لَوْ جاءَتْهُمْ کُلُّ آيَةٍ: اگرچه بيايد و ظاهر شود در دنيا ايشان را تمام آيات و معجزاتى که اقتراح کنند، بالاخره ايمان نياورند. حَتَّى يَرَوُا الْعَذابَ الْأَلِيمَ: تا اينکه ببينند عذاب دردناک را، پس ملجأ و مضطر شوند به ايمان و در آن وقت فايده نخواهد داشت، چنانچه ايمان فرعون وقت مشاهده عذاب نتيجه‌اى نداد.
تنبيه- آيه شريفه اعلام فرمايد به اينکه: اين جماعت کفار به سبب تمادى در عصيان و انهماک در کفر، به حدى رسيده‌اند که اگر تمام آيات الهيه و بينات سبحانيه براى ايشان بيايد، هر آينه ايمان نياورند و ثابت در کفر باشند تا بميرند و مشاهده عذاب قهارى را نمايند؛ بنابراين دلايل و حجج ربانيه نسبت به ايشان، لطفى نخواهد بود در ايمان اختيارى، و حق تعالى به علم ازلى اخبار فرمود به نفى ايمان از ايشان، لکن علم الهى علت و موجب کفر نگرديده، بلکه اراده تشريعيه تعلق يافته به ايمان کفار از روى مقدمات اختياريه، و سلب قدرت هم تا موت از
ج5، ص 397
ايشان ننموده؛ منتها اين جماعت به سوء اختيار، کفر را بر ايمان اختيار، و راسخ و ثابت و باقى ماندند تا آخر عمر، و خداى تعالى نفى ايمان از ايشان نموده نه سلب قدرت؛ و نفى ايمان، نفى قدرت بر ايمان نخواهد بود، چنانچه خداوند سبحان از ذات احديت خود نفى فرموده آمرزش مشرکين را، و اين لازمه ندارد عدم قدرت بر مغفرت مشرک را.
حادثه غريبه- در تاريخ بيست و ششم شهر محرم الحرام 1356 هجرى، سه ساعت و نيم از شب، يکى از آيات الهيه، زلزله عظيمه در ارض اقدس قم واقع شد، به نحوى شدت داشت که حقير را از خواب بيدار، خود را در حرکت، صداى بهم خوردن درها و شيشه‌هاى اطاقها اطراف را پر کرده، صداى هياهو بلند، خداوند منان تفضل فرموده ساکت شد، و الّا به فاصله چند دقيقه به کلى خراب و ويران مى‌گرديد. وقوع اين آيت، براى تنبه و آگاهى است خصوصا نسبت به جماعتى که پس از سالها نشو و نماى در دائره اسلامى، جوهره قدسى انسانى را بواسطه کثرت شهوات نفسانى پايمال، و امتياز آدمى را مقدم بر زوال، نه از راه و رسم ايمانى ايشان را اثرى، و نه از خدا و پيغمبر و حشر و نشر ايشان را خبرى، مشغول لهو لعب و عيش و طرب، ابدا پروائى ندارند، و بوقوع آيات منبه، تأثيرى نيابند. يا للعجب از آنکه مصداق آيه شريفه باشند «إِنَّ الَّذِينَ حَقَّتْ عَلَيْهِمْ کَلِمَتُ رَبِّکَ لا يُؤْمِنُونَ وَ لَوْ جاءَتْهُمْ کُلُّ آيَةٍ حَتَّى يَرَوُا الْعَذابَ الْأَلِيمَ».