تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَئِنْ أَخَّرْنا عَنْهُمُ الْعَذابَ إِلى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ لَيَقُولُنَّ ما يَحْبِسُهُ أَلا يَوْمَ يَأْتِيهِمْ لَيْسَ مَصْرُوفاً عَنْهُمْ وَ حاقَ بِهِمْ ما کانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ «8»
بعد از آن، نوع ديگر از اباطيل کفار را بيان فرمايد:
وَ لَئِنْ أَخَّرْنا عَنْهُمُ الْعَذابَ: و قسم به خدا اگر تأخير بياندازيم از اين جماعت کفار منکر معاد، عذاب استيصال را، به حکم و مصالحى که مقتضى آن است. إِلى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ: تا مدتى معلوم و اجلى محتوم. يا چون تاخير اندازيم عذاب را نسبت به جماعتى که مصرّ بر کفر و هيچيک آنها ايمان نياورند، و بدين سبب معاقب شوند؛ چنانچه به قوم نوح عذاب را وارد ساختيم. يا آن که اگر تأخير عذاب نمائيم از اين کفار معاند تا جماعتى که بعد از اين آيند و مکلف شوند و لکن نافرمانى و مخالفت ورزند، پس به مقتضاى حکمت اهلاک ايشان لازم آيد و قيامت هم قائم شود. «1» تبصره: در تفسير برهان از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام روايت شده که امت در کتاب الهى به وجوه کثيره آمده:
1- به معنى مذهب، مثل قوله تعالى: «کانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً».
2- به معنى جماعتى از مردم، مثل قوله تعالى: «وَجَدَ عَلَيْهِ أُمَّةً مِنَ النَّاسِ يَسْقُونَ».
3- به معنى يک نفر، مثل قوله تعالى: «إِنَّ إِبْراهِيمَ کانَ أُمَّةً قانِتاً لِلَّهِ».
4- به معنى اجناس جميع حيوانات، مثل قوله تعالى: «وَ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلا فِيها نَذِيرٌ».
«1» تفسير مجمع البيان ج 5 ص 144.
جلد 6 - صفحه 27
5- به معنى امت محمد صلى اللّه عليه و آله، مثل قوله تعالى: «کَذلِکَ أَرْسَلْناکَ فِي أُمَّةٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِها أُمَمٌ».
6- به معنى وقت، مثل قوله تعالى: «وَ ادَّکَرَ بَعْدَ أُمَّةٍ» و قوله تعالى: «إِلى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ».
7- به معنى تمام خلق، مثل قوله تعالى: «وَ تَرى کُلَّ أُمَّةٍ جاثِيَةً کُلُّ أُمَّةٍ تُدْعى إِلى کِتابِهَا الْيَوْمَ». و امثال آن بسيار مى‌باشد. «1» قول ديگر آن که مراد امت معدوده، اصحاب حضرت حجة عصر امام زمان عجل اللّه فرجه مى‌باشند، به جهت احاديث وارده. در برهان- از عبد الاعلى حلبى قال: قال ابو جعفر عليه السّلام: اصحاب القائم الثّلثمائة و البضعة عشر رجلا، هم و اللّه الامّة المعدودة الّتى قال اللّه فى کتابه: و لئن اخّرنا عنهم العذاب الى امّة معدودة قال يجمعون له فى ساعة واحدة قزعا کقزع الخريف. «2» حضرت باقر عليه السّلام فرمود: اصحاب قائم سيصد و سيزده نفر مرد باشند. قسم به خدا ايشانند امت معدوده که حق تعالى در کتاب خود فرموده: «وَ لَئِنْ أَخَّرْنا عَنْهُمُ الْعَذابَ إِلى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ». جمع فرمايد خداى تعالى آنها را براى آن حضرت در يک ساعت، مانند قطعات سحاب متفرقه.
حاصل آيه شريفه آن که اگر تأخير عذاب نمائيم تا وقت معلوم از اين منکرين قيامت. لَيَقُولُنَّ ما يَحْبِسُهُ: هر آينه بگويند بر وجه سخريه و استهزاء: چه چيز تأخير انداخت اين عذاب را از ما، اگر حق و صدق مى‌باشد. «3» حق سبحانه در جواب آنها فرمايد: أَلا يَوْمَ يَأْتِيهِمْ: آگاه باش روزى که بيايد ايشان را عذاب موعود معين. لَيْسَ مَصْرُوفاً عَنْهُمْ: هيچکس قدرت ندارد برگرداند از ايشان عذابى را که خداى تعالى اراده فرموده. يعنى رافع و دافع عذاب از شما نخواهد بود، بلکه البته محققا واقع شود. وَ حاقَ بِهِمْ ما کانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ: و
«1» تفسير برهان ج 2 ص 209. (در مورد 5، آيه کذلک ارسلناک ...، با واو شروع نشده ولى در روايت آيه با واو آمده است)
«2» تفسير برهان ج 2 ص 209.
«3» تفسير مجمع البيان ج 5 ص 144.
جلد 6 - صفحه 28
احاطه نمايد و فراگيرد به ايشان عذابى را که استهزا مى‌کردند به نزول و تحقق آن.
نکته: تعبير به لفظ ماضى در فرمايش: «جاء و حاقَ» براى تحقق و تيقن وقوع آن باشد. و اخبارات الهى از اين قبيل است که مستقبل محقق الوقوع به لفظ ماضى استعمال شود. و در محاورات ادبيت ايضا اين قسمت شايع باشد.