اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَئِن أَذَقنَا الإِنسان‌َ مِنّا رَحمَةً ثُم‌َّ نَزَعناها مِنه‌ُ إِنَّه‌ُ لَيَؤُس‌ٌ کَفُورٌ «9»
و هر آينه اگر بچشانيم انسان را از جانب خودمان رحمتي را پس از آن بگيريم آن رحمت را از او محققا او البته مأيوس و کافر ميگردد.
وَ لَئِن أَذَقنَا ذوق يکي از قواي خمسه ظاهريه است باصره، سامعه، شامه لامسه. ذائقه که انسان لذّت مأکولات و مشروبات و طعم آنها را در موقع اکل و شرب در دهان احساس ميکند و مدت درک آن بسيار کم است تا در دهان نگذاشته درک نکرده و بمجرد فرو دادن زايل ميشود.
الإِنسان‌َ مِنّا رَحمَةً رحمت نعم دنيويه است از مال و جاه و مقام و اهل و عيال و اکل و شرب و لبس و مسکن و غير اينها و چون دنيا و نعم آن ثبات و دوام ندارد باندک زماني زايل ميشود تعبير بذوق کرده.
ثُم‌َّ نَزَعناها مِنه‌ُ پس بمقتضاي حکمت و مصلحت آن نعمت را از او گرفتيم و آن رحمت را زائل کرديم، غني بود فقير شد، سالم بود مريض شد، عزيز بود ذليل شد و امثال آنها.
إِنَّه‌ُ لَيَؤُس‌ٌ کَفُورٌ يؤس و کفور صيغه مبالغه يائس و کافر است و يأس نااميدي است چون عقيده بقدرت الهي ندارد و در خانه خدا نميرود و دعا نميکند و دست از اعمال زشتي که باعث زوال نعمت شده بر نميدارد و اعمال صالحه که موجب نزول رحمت و نعمت ميشود بجا نميآورد لذا قطع پيدا نميکند که اينکه بليات از او
جلد 11 - صفحه 16
بر طرف نميشود، و کفر در اينکه آيه کفران نعمت است که موقعي که داراي نعمت است مستند بحق نميداند خيال ميکند که بعمليات خود و شانس و بخت و اتفاق است لذا شکر گذار نيست تا براي او ثابت بماند و ازدياد شود لَئِن شَکَرتُم لَأَزِيدَنَّکُم وَ لَئِن کَفَرتُم إِن‌َّ عَذابِي لَشَدِيدٌ ابراهيم آيه